Դպրոցական տարին կը սկսի, եւ Vlume-ը կրկին ու նոր ցանկերով դպրոցներուն կը տրամադրուի։ Եթէ հայերէն կը դասաւանդէք՝ ըլլա՛յ ամէն օր, թէ շաբաթը մէկ անգամ, եւ կ՚ուզէք ձեր ուսանողներուն ընթերցանութեան հորիզոնը ճոխ ըլլայ եւ դասագիրքէն անդին անցնի, ուրեմն այս գրութիւնը ձեզի համար է։

Եթէ նոր էք հոս

Vlume-ը հայերէն ընթերցանութեան եւ ունկնդրութեան հարուստ հարթակ մըն է։ Հազարաւոր վերնագիրներ, ժամեր՝ արհեստավարժ կատարողութեամբ ձայնագիրքերու, արեւմտահայերէն եւ արեւելահայերէն, մատչելի ձեր բոլոր գործիքներէն։ Դասականներ, ժամանակակից հեղինակներ, թարգմանութիւններ, մանկապատանեկան պատկերազարդ գիրքեր, կազմակերպուած ինքնատիպ շարքերով, որոնք մինչեւ վերջերս դեռ հայերէնով գոյութիւն չունէին։

Դպրոցներ Vlume-ը կը գործածեն 2020-էն ի վեր։ Անոնցմէ շատերուն համար ան այսօր ծրագրին մաս կը կազմէ, որպէս օժանդակ գործիք՝ Գ. դասարանէն սկսեալ եւ անկէ վեր, մինչ վարի կարգերու դասարաններու ուսուցիչները արդէն կ՚օգտուին անկէ։ Գրադարանը դասագիրքին կողքին կը կենայ. դպրոցի ծրագիրը կ՚որոշէ՝ թէ ի՛նչ պէտք է կարդացուի: Vlume-ը այն տեղն է, ուր երեխաները կը շարունակեն կարդալ հայերէնով։

Միօրեայ դպրոցներուն համար ասիկա աւելի՛ կարեւոր է։ Երեխաները կը տեսնէք շաբաթը միայն քանի մը ժամ։ Vlume-ը իրենց հետ է միւս վեց օրերուն։

Ահա ի՛նչ կը տրամադրենք ձեր դպրոցին

• Դպրոցին սեփական մուտքը՝ իր անունով, դիւրութիւններ աշակերտներ աւելցնելու ըստ դասարանի եւ ուսուցիչի, եւ տեսնելու՝ թէ ի՛նչ կարդալ եւ ունկնդրել կը նախընտրեն երեխաները։

• Զրուցակից մը՝ ամբողջ տարուան ընթացքին, հարցումներու եւ առաջարկներու համար։

• Տարին երկու հանդիպումներ մեր հարթակի եւ հրատարակչութեան խումբերուն հետ։ Ուսուցիչները մեզի կ՚ըսեն՝ ի՛նչ կը պակսի, կամ պէտք է բարեփոխուի. մենք ըստ այնմ մեր առաջնահերթութիւնները կը վերակազմակերպենք։ Հարթակին վրայ այսօր վերնագիրներ կան, որոնք բխած են ուսուցիչներու առաջարկներէն։

Երկու փոքր միջոց, որոնք շատ բան կ՚ընեն

Համընթաց Ընթերցում.- Ձայնային գիրքերու բնագիրը բառ առ բառ կը լուսաւորուի, ընթերցումը կատարողին ձայնին հետեւելով։ Երեխան, որ տակաւին առանձին չի կարդար, այսուհանդերձ ամբողջ պատմութեան կը հետեւի, եւ ահա մտքին մէջ ինքնին հնչիւնին ու տառին կամ բառին միջեւ կապը կը հիւսուի արդէն։

Բառարան.- Բառին դպչեցէք, իմաստը տեսէք, շարունակեցէք ձեր ընթերցումը։ Ո՛չ երկրորդ յաւելուած, ո՛չ կորսուած էջ, ուշադրութեան ցրուումի ոչ մէկ պահ։

Չէք գիտեր ուրկէ՞ սկսիլ. սկսեցէ՛ք հոսկէ

Դասականները ներառուած են, հազարաւոր էջերով։ Ինչ որ մենք աւելցուցած ենք՝ ինքնատիպ շարքեր են, ստեղծուած մասնակից դպրոցներու ուսուցիչներուն հետ, այն երեխային համար, որ տակաւին չէ որոշած թէ արդեօ՞ք ընթերցանութիւնը իրեն համար է։ Իւրաքանչիւրը կը սկսի բանէ մը, որ երեխան կը սիրէ արդէն.- մարզաձեւ մը, կենդանի մը, մոլորակ մը, ծովահէն մը, բնագիտական հնարք մը, հեքիաթ մը գրական դէմքերու ստեղծածներէն։ Պատկերազարդումն ու ասմունքը կատարուած են այնպէս, որ կարենան հանգիստ կենալ աշխարհի լաւագոյն մանկական գիրքերուն կողքին։ Ցանկը քանի մը ամիսը անգամ մը կ՚աճի։ Ներքեւը կը ներկայացնենք այսօրուայ դրութեամբ պատկերազարդ գիրքերու ցանկը. իւրաքանչիւր շարք՝ իր տարիքային խումբով եւ անհատին կամ դասարանին բերած օգուտով.

Տակաւին կը վարանի՞ք. հասկնալի է

Երեք գրութիւններ կրնան օգտակար ըլլալ՝ թէ ինչո՛ւ ընթերցանութիւնը կարեւոր է, ինչո՛ւ թուային ընթերցանութիւնը էական տեղ ունի դպրոցին մէջ, եւ ի՛նչ պէտք է երկլեզու երեխային.

• Ամենակարճ ճամբան դէպի ընթերցանութիւն

• Թուայինը՝ կրթութեան համար

• Երկլեզու երեխան

Սկսինք

Սկսիլը պարզ է։ Կը սկսի կամքով եւ մէկ սեղմումով։ Հիմա՛ կը ծրագրենք՝ Սեպտեմբերի եւ Հոկտեմբերի համար։

Որեւէ հարցի համար դիմեցէք ստորեւ, կամ նախ գրեցէք info@vlume.com։

Դիմեցէք հոս →

The school year is starting, and we are opening Vlume to more schools. If you teach Armenian, whether every day or every Saturday morning, or run a school, or are a parent who would like the school’s reading to go beyond the textbook, this is for you.

If you’re new here

Vlume is a reading and listening platform in Armenian. Thousands of titles and hours of professionally narrated audiobooks, in Western and Eastern Armenian, accessible via your tablets, phones and the web. Classics, contemporary authors, translations, illustrated books for the youngest, and original series that until recently did not exist in Armenian.

Schools have been using Vlume since 2020. In many of them it is now a required supplementary tool from Grade 3 upward, while lower-grade teachers benefit from it as well. It sits next to the textbook: the curriculum sets what has to be read; Vlume is where the children keep reading.

For weekend schools this matters more, not less. You see the children for a few hours a week. Vlume is there the other six days.

Here’s what we bring to your school

• The school’s own access under its name, with simple tools to add students by class and teacher and to see what they read and listen to.

• Someone to talk to throughout the year, for questions and for suggestions.

• Two meetings a year with our product and publishing teams. Teachers tell us what is missing; we prioritize accordingly. Several titles on the platform today are there because a teacher asked.

Two small tools that do a lot

Read-along. The text lights up word by word as the narrator reads. A child who is not yet reading on their own still follows the whole story, and the link between sound and letter builds on its own.

Dictionary. Tap a word, see its meaning, keep reading. No second app, no lost page.

Not sure where to start? Start here

The classics are there, thousands of them. What we have added are original series, created with teachers across participating schools, for the child who has not yet decided that reading is for them. Each starts from something a child already cares about: a sport, an animal, the planet, a pirate, a physics trick. Illustration and narration are made to stand beside the best children's books anywhere. The list grows every few months. Here is where it stands today, each series linked to its age group and what it brings to the classroom:

Still on the fence? That’s fair

Three pieces on why reading matters, why digital reading belongs in school, and what a bilingual child needs:

• The shortest path to a reading child

• Digital, for education

• The bilingual child

Let’s get you set up

Getting started is simple. It begins with a will and a click. We are scheduling schools now for September and October.

Apply below, or write to info@vlume.com with any question first.

Apply Here →

Դիտեցէ՛ք վերի պատկերը.- մանուկը խորասուզուած է պատմութեան մէջ, երբ բառ մը ճամբան կը փակէ։ Սովորաբար նախադասութիւնը հոն կանգ կ՚առնէ, կամ գուշակութիւնը կիսատ կ՚ըլլայ, կամ ալ հարցումը կը սպասէ մեծի մը, որ թերեւս սենեակին մէջ չէ։ Հոս՝ մանուկը կը սեղմէ բառին վրայ, բառը ինքզինք կը բացատրէ հայերէնով, եւ պատմութիւնը կը շարունակուի։

Այսօրուընէ սկսեալ, ներկառուցեալ Բառարանը գոյութիւն ունի Vlume-ի մանկապատանեկան պատկերազարդ բոլոր ելեկտրոնային գիրքերուն մէջ՝ թէ՛ համացանցի, թէ՛ բջիջային գործիքներուն վրայ։

Ի՞նչ Փոխանցեցինք

Պատկերազարդ ելեկտրոնային գիրքի մը մէջ որեւէ բառ պահ մը սեղմած մնացէ՛ք, եւ քարտ մը կը բացուի.- տուեալ բառին հայերէն բացատրութիւնն է. իմաստը՝ հո՛ն, էջին մէջ։ Բառարանը բառերը կը ճանչնայ իրենց բոլոր վիճակներով. այսպէս, ընթերցողը, որ նախադասութեան մէջտեղ բառի մը վրայ կը սեղմէ, ճիշդ բացատրութեան կը հասնի՝ առանց բառին բառարանային ձեւը գիտնալու։ Ան կը գործէ գրադարանի բոլոր պատկերազարդ գիրքերուն մէջ, եւ կը պատասխանէ հայերէնով, այնպէս որ նոյնիսկ պատասխանը հայերէն ընթերցումի պահ մըն է։

Ինչո՞ւ Օգտակար է

Ընթերցանութեան հետազօտութիւնը տասնամեակներ տրամադրած է այն հարցին, թէ մանուկները ինչպէ՞ս բառ կը սորվին: Ասոր երեք եզրակացութիւնները կը բացատրեն, թէ ի՛նչ կրնայ ընել մէկ սեղմումով հասանելի բացատրութիւնը։

Առաջին՝ բառերը գիրքերուն մէջ կ՚ապրին։ Դպրոցական տարիքի մանուկներուն բառապաշարը տարեկան հազարաւոր բառերով կ՚աճի, եւ այդ բառերուն մեծ մասը երբեք չ՚ուսուցանուիր։ Learning Words from Context ուսումնասիրութեան մէջ, William Nagy, Patricia Herman եւ Richard Anderson ցոյց տուին, թէ անոնք ուրկէ՛ կու գան: Մանուկները զանոնք կը քաղեն կարդալու ընթացքին՝ պատմութիւններուն մէջ նոր բառերու հանդիպելով, եւ իւրացնելով՝ հանդիպում առ հանդիպում։ Բայց նոյն հետազօտութիւնը զգուշացում մըն ալ կ՚ընէ։ Միայն բնագրէն՝ մէկ հանդիպումով քիչ բան կ՚իւրացուի. պատմութիւնը մանուկին ցոյց կու տայ նոր բառը, բայց միշտ չ՚ըսեր, թէ ան ի՛նչ կը նշանակէ։ Բառը շրջապատող նախադասութիւնը ակնարկ մը կու տայ, նկարը՝ ուրիշ մը, եւ մանուկը կը կազմէ կիսատ իմաստ մը, որուն ամբողջացումը թերեւս շատ ուրիշ գիրքեր կարդալ պահանջէ, եւ եթէ երբեք ամբողջանայ իսկ։ Ներկառուցեալ բառարանը կը փոխէ այդ առաջին հանդիպումին հաշիւը. ակնարկի փոխարէն, մանուկը հիմա ի՛նք՝ ամբողջութեամբ կրնայ ստանալ իմաստը, մինչ բառը տակաւին իր դիմաց՝ էջին վրայ է։

Երկրորդ՝ պատասխանը առանց աւելորդ շեղումի պէտք է ստանալ, այլապէս երբեք պիտի չհարցուի։ Երբ Jan Hulstijn եւ իր գործընկերները ընթերցողներուն բառարաններ տուին եւ հետեւեցան անոնց, ընթերցողները հազիւ բացին զանոնք, որովհետեւ պատմութենէն պահ մը հեռանալը ու էջերու մէջ բառի մը իմաստը փնտռտելը իսկական աշխատանք է։ Սակայն այն բառերը, որոնք փնտռեցին, շատ աւելի լաւ մնացին իրենց յիշողութեան մէջ, քան գուշակութեան ձգուած բառերը։ Թուղթէ բառարանը ձախողեցաւ ո՛չ թէ որովհետեւ լաւ չէր պատասխաներ, այլ որովհետեւ պատասխանելէ առաջ ընթերցուած նիւթէն լուրջ կտրուիլ կը ստիպէր։ Մէկ սեղմումը այդ վիճակը ամբողջութեամբ կը վերացնէ։ Մանուկը, որ երբեք բառարան պիտի չբերէր, եւ երբեք դասարանը կամ ոեւէ մօտիկ մէկը պիտի չընդհատէր հարցնելու համար, հիմա կը հարցնէ գիրքի՛ն , ընթերցանութեան ժամանակ, քանի անգամ որ ուզէ, ու հոնկէ կ՚անցնի նիւթին շարունակութեան։

Երրորդ՝ պատմութեան մէջ սորված իմաստը մնայուն է։ Բառապաշարի տասնամեակներու ուսումնասիրութիւնները համախմբող իրենց վերլուծութեան մէջ, Steven Stahl եւ Marilyn Fairbanks գտան, թէ մանուկները բառերը յաւիտենապէս կ՚իւրացնեն, երբ երկու բան միասին կը հասնի իրեն. բացատրութիւն, եւ կենդանի բնագիր մը, որ բառը ճիշդ գործածութեան մէջ ցոյց կու տայ։ Իւրաքանչիւրը առանձին՝ նուազ արդիւնաւէտ է։ Թուղթէ բառարանը բառն ու իմնաստը միշտ իրարմէ հեռու պահեց. բառը սեղանին վրայ՝ պատմութեան մէջ էր, իսկ անոր իմաստը՝ դարակի ուրիշ գիրքի մը մէջ։ Ներկառուցեալ բառարանը զանոնք կրկին կը միացնէ, բացութիւն չ՚ստեղծեր։ Մանուկը ձեռքին մէջ ունի նախադասութիւնը, հերոսը, նկարը, եւ բացատրութիւնը կը հասնի ասոնց բոլորին մէջտեղը՝ ա՛յն պահուն, երբ հարցումը տակաւին թարմ է։ Բառ մը, որ ժամանակին բազմաթիւ քայլերու կը կարօտէր հաստատուելու համար, հիմա կը սկսի մանուկին պատկանիլ՝ առաջինէն իսկ։

Դիտմամբ Կեդրոնացած

Բառարանը ընթերցուող նիւթը չ՚ընդհատեր, ընթերցումի սլացքը չի միջամտեր։ Քարտը կը բացուի էջին վրայ, եւ կը գոցուի՝ վերադառնալով նիւթի շարունակութեան։ Ո՛չ երկրորդ ծրագիր, ո՛չ գիրքէն ելլել, ո՛չ ալ ուրիշ սեղմելիք բան։ Նոյն կարգապահութիւնը, որ Համընթաց Ընթերցումը կերտեց, հոս ալ կը գործէ. պատմութիւնը մանուկին ուշադրութիւնը ամբողջութեամբ կը գրաւէ, իսկ բառարանը գոյութիւն ունի միայն՝ պատմութիւնը իրեն կապուած պահելու համար։

Միտք Բանին

Լեզու մը կ՚աճի, երբ իր զաւակները կը շարունակեն անով ընթերցել։

Մանուկը պատմութիւն մը կ՚ընտրէ այնքան ատեն, որ պատմութիւնը իմաստ ունի. իսկ իւրաքանչիւր չբացատրուած բառ փոքր քուէ մըն է՝ յաջորդ էջին դէմ։ Vlume-ի մէջ մեր կերտուած ամէն ինչ երեխային ընտրութեան վրայ կը գուրգուրայ. հաւաքածոյ մը՝ բաւական ընդարձակ, որ կը համապատասխանէ իւրաքանչիւր ճաշակի եւ մակարդակի, ձայն մը, որ կողքին կը կարդայ՝ երբ որ ուզուի, իսկ հիմա՝ բառարան մը, որ լուռ կը սպասէ գրադարանի իւրաքանչիւր բառին ետին։

Բացէ՛ք պատկերազարդ գիրք մը, գտէ՛ք բառ մը, որ չէք գիտեր, եւ սեղմեցէ՛ք։

Մանուկը, կրնայ գիրքին հարցնել, երբեք առիթ չունի ցրուելու իր ընթերցման հաճոյքին մէջ։

Watch the moment above. A child is deep in a story when a word stands in the way. Usually the sentence stalls there, or the guess comes out half right, or the question waits for an adult who may not be in the room. Here, the child presses the word, the word explains itself in Armenian, and the story goes on. Starting today, an embedded Dictionary lives inside our illustrated children’s ebooks on Vlume available both via the browser or your mobile devices (make sure you have installed the latest version).

What we released

Press and hold any word in an illustrated ebook and a card opens with its definition in Armenian: the meaning, right there, inside the page. The dictionary recognizes words in whatever form the sentence uses them, so a reader who presses a word mid-sentence lands on the right entry without needing to know its dictionary form. It works in every illustrated title in the library, and it answers in Armenian, so that even the answer is a moment of Armenian reading.

Why it works

Reading research has spent decades on the question of how children learn words, and three of its findings explain what a definition one press away can do.

First, books are where the words live. School-age children grow their vocabularies by thousands of words a year, and most of those words are never taught. In Learning Words from Context, William Nagy, Patricia Herman, and Richard Anderson showed where they come from: children pick them up while reading, meeting new words inside stories and absorbing them encounter by encounter. But the same research carries a caution. From context alone, a single encounter teaches only a little: the story shows the child a new word, but it does not always tell them what it means. The sentence around the word offers a hint, the picture offers another, and the child assembles a half-meaning that may take many more books to complete, if it is ever completed at all. The embedded dictionary changes the arithmetic of that first encounter: instead of a hint, the child can now get the meaning itself, in full, while the word is still on the page in front of them.

Second, the answer must cost nothing, or it will not be asked for. When Jan Hulstijn and colleagues gave readers dictionaries and watched what they did with them, the readers barely opened them, because stopping a story to hunt through pages is real work. Yet the words they did look up stayed with them far better than words left to guesswork. The paper dictionary failed not because it answered badly but because it asked too much before answering. One press removes the cost entirely. The child who would never fetch a dictionary, and would never interrupt a classroom to ask, now asks the book itself, privately, in half a second, as many times as they like.

Third, meaning learned inside the story is meaning that stays. In their review of decades of vocabulary studies, Steven Stahl and Marilyn Fairbanks found that children learn words most durably when two things arrive together: a definition, and a living context that shows the word at work. Either one alone is weaker. The paper dictionary always kept them apart: the word sat in the story on the table, and its meaning sat in another book on the shelf. The embedded dictionary puts them back together. The child holds the sentence, the character, the picture, and the definition arrives in the middle of it all, at the moment the question is still fresh. A word that once needed many meetings to settle can begin to belong to the child at the first one.

Focused by design

The dictionary stays out of the story’s way. The card opens over the page and closes back into it. No second app, no leaving the book, nothing else to tap. The same discipline that shaped Read Along holds here: the story keeps the child’s full attention, and the dictionary exists only to hand the story back.

The point

A language grows when its children choose to read it.

A child chooses a story for as long as the story makes sense, and every unexplained word is a small vote against the next page. Everything we build at Vlume defends that choice: a catalog wide enough to match every taste and level, a voice that reads alongside whenever it is wanted, and now a dictionary waiting silently behind every word in the library.

Open an illustrated book, find a word you do not know, and press it.

A child who can ask the book never stops reading.

Դիտեցէ՛ք վերի պատկերը.- պատանին կը բանայ «Արջուկ՝ Մեծ Քաջ Գամփռը» մատենաշարի գիրքերէն մէկը, կը սեղմէ՝ Միասին Կարդանք կոճակը, եւ պատմութիւնը բարձրաձայն կ՚ընթերցուի, եւ ձայնին հետ համաքայլ, իւրաքանչիւր բառ կը լուսաւորուի։

Այսօրուընէ սկսեալ, Համընթաց ընթերցումը գոյութիւն ունի այս մատենաշարին վեց հատորներուն մէջ: Շուտով այս կարելութիւնը պիտի հասնի Vlume-ի մանկապատանեկան գրադարանին պատկերազարդ բոլոր ելեկտրոնային գիրքերուն։

Ի՞նչ Փոխանցեցինք

«Արջուկ՝ Մեծ Քաջ Գամփռը» մատենաշարի իւրաքանչիւր հատորը՝ որ չորս տարեկանէն վեր ընթերցողներու համար է, այժմ ամբողջութեամբ արեւմտահայերէնով ձայնագրուած է, եւ իւրաքանչիւր բառ՝ ձայնին հետ համաքայլ, կը գունաւորուի։ Ձայնը ներկայ է այն պահուն, երբ մանուկը կ՚ուզէ, այլապէս՝ լուռ է. դարձին կը շարունակէ նոյն տեղէն: Այսպէս՝ ձայնին յենելու կամ առանձին կարդալու ընտրութիւնը միշտ մանուկին կը պատկանի։

Բազմաթիւ այլ պատկերազարդ ելեկտրոնային գիրքեր պիտի հետեւին՝ մէկ առ մէկ։ Միշտ հետեւեցէք մեր նորութիւններուն, շուտով՝ արեւելահայերէնով:

Ինչո՞ւ Օգտակար է

Միասին Կարդանք-ը իւրաքանչիւր մանուկի կու տայ իր սեփական ընթերցողը՝ համբերատար ձայն մը, որ իրեն հետ կը կարդայ, իր կշռոյթով, քանի անգամ որ ինք կ՚ուզէ։ Ծնողք մը, որ հայերէնէնը իր մայրենին չէ, կրնայ գիրք մը ընտրել ու տալ իր զաւկին որ լսելով հետեւի։ Դասարանի մը մէջ, ուր մանուկները տարբեր մակարդակներով կը կարդան, ան իւրաքանչիւր նստարանի ուղեկից է, յարմարելով ամէն մէկ մանուկի կշռոյթին. բազմապատկելով ուսուցիչին հնարաւորութիւնները։ Դեռ ամբողջ տառերուն անծանօթ մանուկը կրնայ այսօր պատմութիւն մը լիովին վայելել, եւ վաղը զայն առանձին կարդալ։ Ահա՛ թէ ի՛նչ կը նշանակէ ընթերցանութիւնը հասանելի դարձնել բոլորին: Այս նոր քայլով պատմութիւնը կը պատկանի իւրաքանչիւր մանուկի, որ ծարաւը ունի։

Այս խոստումը հաստատուած է բազմաթիւ հետազօտութիւններով։ Սահուն ձայնի մը հետ կարդալը գրագիտութեան ամենէն հին ու ամենէն լաւ ուսումնասիրուած նեցուկներէն մէկն է, որ ուսուցիչներուն ծանօթ է իբրեւ՝ ձայնային ընթերցում կամ «լսելով կարդալ»։ Երեք բան կը պատահի, երբ մանուկը կը հետեւի ձայնագրուած էջի մը։

Առաջին՝ մանուկը կը լսէ, թէ ինչպէ՛ս կը հնչէ սահուն ընթերցումը՝ կշռոյթը, դադարները, նախադասութեան ելեւէջը։ Ընթերցումի այս կենդանի օրինակը այժմ ամէն մանուկի տրամադրութեան տակ է, երբ որ գիրքը բանայ։ Fluency: A Review of Developmental and Remedial Practices ուսումնասիրութեան մէջ, Melanie Kuhn եւ Steven Stahl գտան, թէ սահուն ձայնի մը հետ կարդալը աւելի արդիւնաւէտ կերպով կը կերտէ ընթերցումի սահունութիւնը, քան առանձին կարդալը, եւ թէ սահուն ընթերցումը կշռոյթի ու արտայայտչութեան հարց է, ո՛չ թէ միայն արագութեան։

Երկրորդ՝ մանուկը նոր բառեր կը սորվի, երբ իւրաքանչիւրին՝ ականջով ու աչքով միաժամանակ կը հանդիպի։ Բառը տեսնելով լսելը, կ՚օգնէ որ՝ թէ՛ անոր հնչիւնը, եւ թէ՛ անոր ուղղագրութիւնը յիշողութեան մէջ հաստատուին, եւ ահա՛ այսպէս կ՚աճի բառապաշարը։ Benefits and Pitfalls of Multimedia and Interactive Features in Technology-Enhanced Storybooks ուսումնասիրութեան մէջ, Zsofia Takacs եւ իր գործընկերները քառասուներեք ուսումնասիրութիւն համախմբեցին եւ գտան, թէ պատմութեան համապատասխանող ձայնագրումը փոքր, բայց կայուն աճ մը կու տար այն բառերուն, որոնք պզտիկ մանուկները կրնային գործածել։ Anna Chang-ի ձայնագիրքերով «լսելով կարդալու» քսանվեց շաբաթեայ ուսումնասիրութիւնը նոյն բանը կը մատնանշէ. թէ լսելով-կարդացող ուսանողները աւելի մեծ բառապաշարի աճ արձանագրեցին, քան այլ խումբեր։

Երրորդ՝ ըմբռնումի տարողութիւնը կը բարձրանայ, երբ ձայնը բեռին մէկ մասը ինք կը վերցնէ։ Simultaneous Listening and Reading in ESL ուսումնասիրութեան մէջ, Billy Woodall-ը խումբ մը անգլերէնի սկսնակ ուսանողներու վէպ մը տուաւ, որուն հետեւին՝ միաժամանակ լսելով, իսկ ուրիշ խումբ մը նոյն վէպը լուռ ընթերցեց։ Լսելով-կարդացող խումբը իւրաքանչիւր գնահատման ժամանակ աւելի լաւ արդիւնքներ ցոյց տուած է, քանի որ ուշադրութիւնը աւելի կեդրոնացած էր իմաստին վրայ։

Համընթաց ընթերցումը կ՚օգնէ ամէն մանուկի, եւ ամենէն շատ կարիքը ունեցողներուն դիմաց՝ ամենէն լայն դուռը կը բանայ։

Դիտմամբ Կեդրոնացած

Takacs-ի եւ գործընկերներուն մանկական ընթերցումի ելեկտրոնային գիրքերու ուսումնասիրութիւնը՝ հասաւ նաեւ հետեւեալ եզրակացութեան.- պատմութեան համապատասխանող ձայնայինը կ՚օգնէ մանուկին որ հետեւի, մինչ խաղերը, պաստառային ցատկող պատուհաններն ու սեղմելի առաջարկները ուշադրութիւնը կը շեղեն, որովհետեւ մատղաշ միտքը իր լաւագոյնը կու տայ մէ՛կ բանի։ Այս սահմանը անցնիլը դիւրին է, ուսում խոստացող բազմաթիւ ծրագիրներ ի վերջոյ պաստառը կը լեցնեն սեղմելիք առաջարկներով։

Vlume-ի համընթաց ընթերցումը դիտմամբ հակառակ ուղին կը բռնէ ձայնն ու բառերը միասին շարժելով, այնպէս որ պատմութիւնը մանուկին ուշադրութիւնը ամբողջութեամբ կը գրաւէ։

Միտք Բանին

Լեզու մը կ՚աճի, երբ իր զաւակները կը շարունակեն անով ընթերցել։

Vlume-ի տարբեր ծրագիրները այդ ընտրութեան կը ծառայեն. հաւաքածոյ մը՝ բաւական ընդարձակ, որ իւրաքանչիւր մանուկ ընտրէ ըստ իր ճաշակին եւ կարողութեան, գրադարան մը, որ կը բացուի ամէն տեղ եւ ամէն ժամու, իսկ հիմա՝ ձայն մը, որ իրենց համար կը կարդայ, երբ որ ուզեն։

Բացէ՛ք «Արջուկ՝ Մեծ Քաջ Գամփռը» շարքէն ոեւէ գիրք, սեղմեցէ՛ք կոճակը, եւ լսեցէ՛ք. հոն հայերէնը բարձրաձայն կը կարդացուի՝ բառ առ բառ գունաւորուելով, իւրաքանչիւր մանուկի համար, որ կ՚ընտրէ զայն։

Դիտե՛ք վերևի պատկերը։ Մանուկը բացում է «Արջուկ՝ Մեծ Քաջ Գամփռը» գրքերից մեկը, սեղմում է Կարդանք Միասին կոճակը, և պատմությունը բարձրաձայն ընթերցվում է։ Միաժամանակ, ձայնի հետ համընթաց, յուրաքանչյուր բառ լուսավորվում է։

Այսօրվանից համընթաց ընթերցումը հասանելի է այս մատենաշարի վեց հատորներում։ Շուտով այս հնարավորությունը հասանելի կլինի նաև Vlume-ի մանկապատանեկան գրադարանի բոլոր պատկերազարդ էլեկտրոնային գրքերին։

Ի՞նչ է փոխվել

«Արջուկ՝ Մեծ Քաջ Գամփռը» մատենաշարի յուրաքանչյուր հատորը, որը նախատեսված է չորս տարեկանից բարձր ընթերցողների համար, այժմ ամբողջությամբ արևմտահայերենով ձայնագրված է, և յուրաքանչյուր բառ՝ ձայնի հետ համընթաց, գունավորվում է։ Ձայնը միանում է միայն այն ժամանակ, երբ մանուկը ցանկանում է, իսկ մնացած ժամանակ գիրքը մնում է սովորական ընթերցանության ռեժիմում։ Այսպիսով՝ ձայնին հետևելու կամ առանձին կարդալու ընտրությունը միշտ մնում է մանուկին։

Շատ այլ պատկերազարդ էլեկտրոնային գրքեր ևս հերթով կունենան այս հնարավորությունը։ Շարունակե՛ք հետևել, շուտով՝ արևելահայերենով:

Ինչո՞ւ է օգտակար

Կարդանք Միասին-ը յուրաքանչյուր մանուկի տալիս է իր սեփական ընթերցողին՝ համբերատար մի ձայն, որը նրա հետ կարդում է՝ իր տեմպով, այնքան անգամ, որքան ինքը ցանկանում է։ Ծնողը, որը հայերենից բացի այլ լեզու է օգտագործում, կարող է ընտրել գիրքը, տալ այն իր երեխային և պարզապես սեղմել կոճակը։ Դասարանում, որտեղ երեխաները տարբեր մակարդակներով են կարդում, այն դառնում է յուրաքանչյուր նստարանի ուղեկիցը՝ հարմարվելով յուրաքանչյուր մանուկի ընթերցանության տեմպին։ Այն մեկ ուսուցչի հնարավորությունները բազմապատկելու միջոց է։ Այն մանուկը, որը դեռ բոլոր տառերին ծանոթ չէ, կարող է այսօր ամբողջությամբ վայելել պատմությունը, իսկ վաղը՝ արդեն ինքնուրույն կարդալ այն։ Ահա թե ինչ է նշանակում ընթերցանությունը բացել բոլորի համար։ Այսպես պատմությունը պատկանում է յուրաքանչյուր մանուկի, ով դրա ծարավն է։

Այս հնարավորության արդյունավետությունը հաստատված է բազմաթիվ հետազոտություններով։ Սահուն ձայնի հետ կարդալը գրագիտության ամենահին և ամենալավ ուսումնասիրված աջակից մեթոդներից մեկն է, որը ուսուցիչներին հայտնի է որպես ձայնային ընթերցում կամ «լսելով կարդալ»։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ դրա ազդեցությունը կարելի է տեսնել երեք հիմնական ուղղությամբ։

Առաջին՝ մանուկը լսում է, թե ինչպես է հնչում սահուն ընթերցումը՝ տեմպը, դադարները, նախադասության հնչերանգը։ Ընթերցանության այս կենդանի օրինակը այժմ հասանելի է յուրաքանչյուր մանուկի, երբ նա բացում է գիրքը։ Fluency: A Review of Developmental and Remedial Practices ուսումնասիրության մեջ Melanie Kuhn-ը և Steven Stahl-ը պարզել են, որ սահուն ձայնի հետ կարդալն ավելի արդյունավետ է զարգացնում ընթերցանության սահունությունը, քան առանձին կարդալը, և որ սահուն ընթերցանությունը տեմպի ու արտահայտչականության հարց է, ոչ թե միայն արագության։

Երկրորդ՝ մանուկը սովորում է նոր բառեր, երբ յուրաքանչյուրին միաժամանակ հանդիպում է և՛ ականջով, և՛ աչքով։ Բառը միաժամանակ տեսնելն ու լսելը օգնում է, որ և՛ նրա հնչյունը, և՛ ուղղագրությունը ամրանան հիշողության մեջ, և հենց այսպես է հարստանում բառապաշարը։ Benefits and Pitfalls of Multimedia and Interactive Features in Technology-Enhanced Storybooks ուսումնասիրության մեջ Zsofia Takacs-ը և իր գործընկերները համախմբել են քառասուներեք ուսումնասիրություն և պարզել, որ պատմությանը համապատասխանող ձայնագրումը փոքր, բայց կայուն աճ է ապահովում այն բառերի մեջ, որոնք փոքր երեխաները կարողանում էին օգտագործել։ Anna Chang-ի ձայնագրքերով «լսելով կարդալու» քսանվեցշաբաթյա ուսումնասիրությունը նույնն է ցույց տալիս․ լսելով կարդացող աշակերտներն արձանագրել են բառապաշարի ավելի մեծ աճ, քան մյուս խումբը։

Երրորդ՝ ընթերցածի ըմբռնումը բարձրանում է, երբ ձայնը բեռի մի մասը վերցնում է իր վրա։ Simultaneous Listening and Reading in ESL ուսումնասիրության մեջ Billy Woodall-ը անգլերենի սկսնակ սովորողների մի խմբի տվել է վեպ, որին նրանք հետևել են միաժամանակ լսելով, իսկ մյուս խումբը նույն վեպը կարդացել է լուռ։ Լսելով կարդացող խումբը յուրաքանչյուր հաջորդ գնահատման ժամանակ ավելի լավ արդյունքներ է ցույց տվել, քանի որ ուշադրությունն ավելի կենտրոնացած է եղել իմաստի վրա։

Համընթաց ընթերցումն օգնում է յուրաքանչյուր մանուկի, իսկ ամենաշատ աջակցության կարիք ունեցող երեխաների համար ամենամեծ աջակցությունն է տալիս։

Կենտրոնացումը՝ որպես ընտրություն

Takacs-ի և գործընկերների՝ մանկական էլեկտրոնային գրքերի վերաբերյալ ուսումնասիրությունը եկել է նաև հետևյալ եզրակացության։ Պատմությանը համապատասխանող ձայնագրությունն օգնում է, որ մանուկը հետևի պատմությանը, մինչդեռ խաղերը, էկրանին հայտնվող պատուհանները և տարբեր սեղմվող առաջարկները շեղում են ուշադրությունը, որովհետև մանուկների միտքը լավագույնս կենտրոնանում է մեկ բանի վրա։ Այս սահմանը անցնելը հեշտ է, և ուսուցում խոստացող բազմաթիվ ծրագրեր վերջում էկրանը լցնում են սեղմելու բազմաթիվ հնարավորություններով։

Vlume-ի համընթաց ընթերցումը դիտմամբ ընտրում է հակառակ ճանապարհը․ այն միայն ձայնն ու բառերն է շարժում միասին, որպեսզի պատմությունն ամբողջությամբ պահի մանուկի ուշադրությունը։

Գլխավոր միտքը

Լեզուն ապրում է, քանի դեռ երեխաները շարունակում են կարդալ այդ լեզվով։

Այն ամենը, ինչ մենք ստեղծում ենք, ծառայում է հենց այդ ընտրությանը․ բավական լայն հավաքածու, որպեսզի յուրաքանչյուր մանուկ ընտրի ըստ իր ճաշակի և կարողության, գրադարան, որը բաց է ամենուր և ցանկացած ժամանակ, և այժմ նաև՝ մի ձայն, որը նրանց համար կկարդա, երբ իրենք ցանկանան։

Բացե՛ք «Արջուկ՝ Մեծ Քաջ Գամփռը» շարքից ցանկացած գիրք, սեղմե՛ք կոճակը և լսե՛ք։ Այնտեղ հայերենը բարձրաձայն ընթերցվում է՝ բառ առ բառ գունավորվելով, յուրաքանչյուր մանուկի համար, ով ընտրում է այն։

Watch what happens above. A child opens any volume from Archoug the Gampr Dog, presses play, and the story reads itself aloud while every word lights up in sync with the voice. Starting today, Read Along lives inside all six volumes of the series, and will soon reach every illustrated ebook in our library and the Vlume apps.

What we released

Every volume of Archoug the Gampr Dog, our series for readers aged four and up, is now fully narrated in Western Armenian, with each word highlighted in step with the narrator’s voice. The narration is there the moment a child wants it and quiet the rest of the time, so the choice to lean on the voice or read ahead alone always belongs to the reader. Many more illustrated ebooks follow, title by title. And keep your eyes open, because Eastern Armenian is on the way too.

Why it works

Read Along gives every child a reader of their own: a patient voice that reads with them, at their own pace, as many times as they like. A parent who speaks more of another language than Armenian can still hand their child a book and press play. In a classroom where children read at different levels, it acts as a teaching assistant at every desk, matching each child’s pace and multiplying one teacher across the whole room. A child still learning the letters can enjoy a whole story today and read it alone tomorrow. This is what it means to democratize reading: the story belongs to every child who reaches for it.

The promise rests on a solid ground. Reading along with a fluent voice is one of the oldest and best-studied supports in literacy, known to teachers as audio-assisted reading, or reading while listening. Three things happen when a child follows a narrated page.

First, the child hears what fluent reading sounds like: the rhythm, the pauses, the rise and fall of a sentence. That living model of how reading sounds is now on demand for every child, whenever they open the book. In Fluency: A Review of Developmental and Remedial Practices, Melanie Kuhn and Steven Stahl found that reading along with a fluent voice builds fluency more effectively than reading alone, and that fluent reading is a matter of rhythm and expression, not speed alone.

Second, the child learns new words, meeting each one by ear and by eye at once. Hearing a word while seeing it helps fix both its sound and its shape in memory, which is how vocabulary grows. In Benefits and Pitfalls of Multimedia and Interactive Features in Technology-Enhanced Storybooks, Zsofia Takacs and colleagues pooled forty-three studies and found that story-matched narration gave a small, steady lift to the words young children could use themselves. Anna Chang’s 26-week study of reading while listening to audiobooks points the same way, with the read-along learners making larger vocabulary gains than a comparison group.

Third, comprehension rises when the voice carries part of the load. In Simultaneous Listening and Reading in ESL, Billy Woodall had one group of basic-level English learners follow a novel while listening to it and another read it in silence. The group reading along came out ahead on quiz after quiz, freed from sounding out every word so more attention went to meaning.

Read Along helps every child, and it opens the widest door for the ones who most need it.

Focused by design

Takacs and colleagues’ review of children’s digital storybooks, the same study behind the word gains, also drew a line. Narration that matches the story helps a child follow it, while games, pop-ups, and hotspots pull attention away, because a young mind gives its best to one thing at a time. That line is easy to cross, and many apps that promise learning end up crowding the screen with things to tap. Read Along via Vlume holds the other course on purpose: the voice and the words, moving together, so the story keeps the child’s full attention.

The point

A language grows when its children choose to read it.

Everything we build at Vlume serves that choice: a catalog wide enough that each child can choose by taste and level, a library that opens anywhere and at any hour, and now a voice that reads beside them whenever they ask.

Open Archoug the Gampr Dog, press play, and hear Armenian read itself aloud, one lit word at a time, for every child who reaches for it.

Փոքրիկ ընթերցողներու հետ աշխատող իւրաքանչիւր կրթական մշակ դպրոցական տարեշրջանի վերջաւորութեան կ՚ապրի այս հարցին ի՛ր տարբերակը.- այն երեխան, որ վերջապէս գտած էր իր ընթացքը եւ կենդանացած՝ գիրքերու էջերուն մէջ, երկու ամիս պիտի անցընէ բոլորովին տարբեր միջավայրի մը մէջ, իսկ Սեպտեմբերը անկէ պիտի պահանջէ վերսկսիլ ամէն ինչ սկիզբէն։ Այս մտահոգութիւնը ծանօթ է բոլորիս։ Եւ, ինչպէս կը պարզուի, անիկա լիովին հիմնաւորուած երեւոյթ է։

Ամառը եւ Երեխային Ընթերցանութիւնը

Կրթական հոգեբանութեան մէջ այս երեւոյթը ունի իր յատուկ անունը՝ «ամառնային ուսման կորուստ» (summer learning loss), երբեմն ալ կոչուած է՝ «ամառնային անկում» (summer slide)։ Անոր ընթացակարգը բարդ չէ. երբ երեխաները երկարատեւ արձակուրդի ընթացքին կը հեռանան ընթերցանութենէն, իրենց զարգացուցած ուսումնական հմտութիւնները կը սկսին նահանջել։

1975-էն 1995 թուականներու հետազօտութիւնները ընդգրկող համադրական վերլուծութեան մը մէջ, Հարիս Քուփըր (Harris Cooper) եւ իր գործընկերները գտան, որ աշակերտները ամրան ընթացքին կը կորսնցնեն մօտաւորապէս երկուքէն երեք ամսուան ընթերցանութեան յառաջդիմութիւնը, ընդ որում՝ ամենամեծ կորուստները կը պատահին նուազ եկամուտ ունեցող ընտանիքներու երեխաներուն մօտ։ Յաջորդող քննութիւն մը՝ RAND Education-ի կողմէ (McCombs et al., 2011), հաստատեց այս կուտակային պատկերը. թէ այս կորուստները տարիներու ընթացքին կը կուտակուին եւ էապէս կը նպաստեն բարեկեցիկ եւ անապահով աշակերտներու միջեւ յառաջացած ակադեմական բացին։

Միւս կողմէ, Քիմի եւ Քուինի (Kim and Quinn, 2013) համադրական վերլուծութիւնը ամփոփեց ամառնային ընթերցանութիւնը խթանող 41 միջամտութիւններ՝ սկսեալ դասարանային կազմակերպուած յատուկ ծրագիրներէն մինչեւ տնային պայմաններու մէջ երեխային նախաձեռնութեամբ կատարուած ընթերցանութիւնը։ Անոնք գտան, որ այն երեխաները, որոնք կարդացած են ամրան ընթացքին, գրագիտութեան տարբեր չափանիշներու գծով արձանագրած են զգալի բարելաւում՝ ի տարբերութիւն չընթերցողներուն։

Ամառնային ընթերցանութիւնը պարզապէս վահան մը չէ կորուստներու դէմ. անիկա ձեռքբերումներու այնպիսի հնարաւորութիւն մըն է, զոր դպրոցական տարին, կաշկանդուած ուսումնական ծրագիրով ու ժամանակով, հազուադէպօրէն կրնայ ընձեռել նոյն չափով։

Ինչո՞ւ Մանկական Գրականութիւնը Երկրորդական Հարց Մը Չէ

Այն գիրքերը, որոնք ամենայն հաւանականութեամբ ամրան ընթացքին երեխային ձեռքերուն մէջ պիտի ըլլան, մանկական գիրքերն են։ Այս յաճախ կ՚ըմբռնուի այնպէս, թէ այդ գիրքերը չեն հարստացներ երեխային միտքն ու հոգին, չեն փոխանցեր էական բովանդակութիւն: Սակայն հետազօտութիւնները շատ աւելի հետաքրքրական իրականութիւն մը կը պարզէ։

Նախ նկատի առնենք բառամթերքը։ Յենելով Հէյզի եւ Ահրենսի (Hayes and Ahrens, 1988) դասական տուեալներուն վրայ, որոնք յետագային ժողովրդականացան Քանիհամի եւ Սթանովիչի (Cunningham and Stanovich, 1998) կողմէ՝ «Ինչ կ՚ընէ ընթերցանութիւնը միտքին համար» աշխատութեան մէջ, գիտենք, որ մանկական գիրքերը կը պարունակեն աւելի հազուագիւտ ու բարդ բառապաշար, քան համալսարանաւարտներու խօսակցական լեզուն։ Ասիկա փոքրիկ ընթերցողներուն կու տայ մշտական շփում այնպիսի բառերու եւ կառոյցներու հետ, զորս սովորական խօսակցութիւնը, որքան ալ հարուստ ըլլայ, չի կրնար վստահելիօրէն փոխանցել։

Յետոյ կայ ընկերային չափումը։ Ռէյմընտ Մարի (Raymond Mar) եւ իր գործընկերներուն (2006) կողմէ Journal of Research in Personality հանդէսին մէջ հրատարակուած եւ լայնօրէն վկայակոչուած հետազօտութեան մը համաձայն, գեղարուեստական գրականութիւն կարդացողները աւելի բարձր արդիւնքներ ցոյց տուած են «մտքի տեսութեան» (theory-of-mind) չափանիշներուն մէջ, այսինքն՝ դիմացինին մտածածն ու զգացածը կռահելու կարողութեան գծով։ Այդ հետազօտութիւնը կատարուած էր չափահասներու հետ. Ուլանտինին (Wulandini) ու իր գործընկերները (2017) նոյն յայտնաբերումը կատարեցին ինը ու տասը տարեկան երեխաներուն վրայ՝ փաստելով, որ գրական բարձրորակ գեղարուեստական գրականութեան ընթերցումը, համեմատած հանրամատչելի գրականութեան կամ ոչ-գեղարուեստական գիրքերուն հետ, շօշափելի յառաջդիմութիւն արձանագրած է նոյն այդ կարողութեան մէջ։

Կայ նաեւ յուզական լեզուի հարցը։ Շուերինկ (Schwering) եւ իր գործընկերները (2021), գրելով Affective Science հանդէսին մէջ, յայտնաբերեցին, որ գեղարուեստական գրականութեան հետ ունեցած փորձառութիւնը կը զարգացնէ յոյզերու ճանաչման կարողութիւնը։ Անոնց բացատրութիւնը հետեւեալն է. գեղարուեստական գրականութիւնը անհամեմատօրէն հարուստ է բարդ յուզական բառապաշարով. ոչ միայն հիմնական, դիւրըմբռնելի յոյզերը, այլեւ աւելի բարդերը, ինչպէս՝ մխիթարանք, արհամարհանք, ակնկալութիւն, յուսահատութիւն։ Գեղարուեստական գիրք կարդացող երեխան էջ առ էջ կը սորվի անուանել ուրիշներու զգացումները։

Ի՞նչը Իրապէս Յաջող կը Դարձնէ Ամառնային Ընթերցանութիւնը

Ընթերցանութեան մղումներուն շուրջ կատարուած հետազօտութիւնները յստակօրէն կը մատնանշեն երեք պայմաններ, որոնք կ՚որոշեն, թէ արդեօք երեխաները կամովին պիտի շարունակե՞ն կարդալ։ Ինքնորոշման տեսութիւնը (Self-Determination Theory, Deci & Ryan, 2000)՝ տասնամեակներու հետազօտութիւններու վրայ հիմնուած համակարգ մը, որ կը քննէ, թէ ինչն է որ կը յառաջացնէ տեւական, ներքին մղումը, զանոնք յստակօրէն սահմանելով։ Անոնց ճշգրիտ անուանումը կարեւոր է, որովհետեւ ատոնք այնպիսի պայմաններ են, զորս դաստիարակներն ու ընտանիքները կրնան աշխուժօրէն ստեղծել։

• Ձգեցէք որ երեխա՛ն ընտրէ։ Ինքնավարութիւնը կեդրոնական դեր ունի ներքին մղումին մէջ։ Այն երեխաները, որոնք իրենք կ՚ընտրեն իրենց գիրքերը, աւելի շատ եւ աւելի մեծ հետաքրքրութեամբ կը կարդան, քան անոնք, որոնք կը պարտադրուին կարդալու յատկացուած ցանկերէն։ Ամառը, զերծ մնալով ուսումնական ծրագիրի կաշկանդումներէն, բնական միջավայրն է ասոր համար։

• Գիրքը համապատասխանեցուցէ՛ք ընթերցողին։ Գիրք մը ամբողջացնող երեխան բառապաշարէն անդին բան մը կը շահի. այն համոզումը, որ ինք կրնայ դարձեալ ընել նոյնը։ Անպիսի գիրքեր, որոնց պատմութիւնը կը գրաւէ նախքան լեզուին դժուարութիւն յառաջացնելը, կը ստեղծեն այնպիսի ինքնավստահութիւն մը, որ ընթերցող կը դարձնէ նոյնիսկ այն անձը, որ վստահ չէր իր կարողութիւններուն վրայ։

• Զայն վերածեցէ՛ք համատեղ փորձառութեան։ Ծնողքի մը կողքին կարդալը, պատմութիւն մը քննարկելը, ընտանեկան միջավայրի մէջ գիրք մը բարձրաձայն լսելը՝ ընթերցանութեան պարզ յաւելումներ չեն։ Ասոնք ամենավստահելի պայմաններն են՝ ընթերցանութիւնը տեւական սովորութեան վերածելու համար։

Ո՞ւր Է Որ Վլումը (Vlume) Դեր Կը Ստանձնէ

Vlume-ի գրացուցակը, որ կը համադրէ հայերէն բնագիրները միջազգային թարգմանական գրականութեան հետ՝ թէ՛ գեղարուեստական եւ թէ՛ ոչ-գեղարուեստական բաժիններուն մէջ, երեխաներուն կու տայ բան մը, զոր պարզ մէկ գրադարակը հազուադէպօրէն կրնայ տալ.- իսկական ընտրութիւն կատարելու լայն տեսականի։ Փնտռելը, համեմատելը եւ գիրքի մը շուրջ որոշում կայացնելը այն ճամբաներն են, որոնցմով երեխաները կը զարգացնեն այն զգացումը, թէ ընթերցանութիւնը իրե’նց կը պատկանի. պայման մը, զոր հետազօտութիւնները կը նկատեն ամենակարեւորը՝ ընթերցման սովորութիւնը տեւական պահելու համար։ Սփիւռքի երեխաներուն համար այս գրացուցակը աւելի՛ն կ՚ընէ. անիկա հասանելի կը դարձնէ այնպիսի հայերէն գիրքեր, որոնք իրենց քաղաքի որեւէ գրախանութ դժուար թէ ունենայ։

Հարթակը կառուցուած է հետազօտութիւններուն նկարագրած պայմաններուն համաձայն։ Պատկերազարդ գիրքերը փոքր տարիքի ընթերցողներուն կու տան ուղղակի կապ մը պատկերին եւ բառին միջեւ՝ նպաստելով բառապաշարի հարստացման, նախքան սահուն ընթերցանութեան ամբողջական տիրապետումը։ Ներդրուած բառարանը կը վերացնէ անծանօթ բառերու յառաջացուցած դժուարութիւնը՝ թոյլ տալով ընթերցողին շարունակել առանց պատմութիւնը ընդհատելու։ «Կարդա՛ ինծի համար» յատկութիւնը բարձրաձայն կը կարդայ բնագիրը՝ օգնելով արտասանութեան եւ հասկացողութեան զարգացման։ Անիկա նաեւ գիրքը կը վերածէ բանի մը, զոր ծնողքն ու երեխան կրնան միասին վայելել, ինչ որ հետազօտութիւններուն նշած երրորդ պայմանն է։

Գրացուցակը կ՚ընդգրկէ դասական եւ յարմարեցուած գրականութիւն, ինչպէս՝ «Հայ Գրականութեան Գոհարներ», «Համաշխարհային Գանձեր» եւ «Նարնիայի Քրոնիկները»․ պատկերազարդ շարքեր՝ 4 տարեկանէն սկսեալ ընթերցողներու համար, որոնց կարգին են՝ «Արջուկ՝ Մեծ Քաջ Քամփռը» եւ «Անտառի Հերոսները»․ գիտութիւնն ու բնաշխարհը ընդգրկող ոչ-գեղարուեստական շարքեր, ինչպէս՝ «Մեր Երկիր Մոլորակը» եւ «Խաղ ու Բնագիտութիւն»․ ինչպէս նաեւ՝ «Նախասիրած Մարզախաղս»՝ այն երեխաներուն համար, որոնք դէպի գիրքեր կը քալեն մարզանքի ճամբով։ «Գանձերու Կղզին» գիրքը, թարգմանուած եւ իբրեւ շարժանկարի շարք մը, բառացիօրէն ընտանիքով դիտելու հրաշալի առիթ մըն է։

Ամառը կը վերջանայ։ Այն ինչ, որ երեխան իր հետ դպրոցական վերամուտին կը տանի, շատ աւելի է՝ քան ինչ որ չափահասներուն մեծամասնութիւնը կը պատկերացնէ. այդ կախում ունի այն բանէն, թէ ան ի՛նչ կը կարդար ազատ ամիսներուն։

Ծանօթանալու Վլումի գործերուն մասին կարդալ՝

Every educator working with young readers carries a version of this moment into the last week of school: the child who finally found their stride, who had come alive on the page, will spend two months somewhere else entirely, and September will ask them to start over. The worry is familiar. And, it turns out, it is well-founded.

What the Summer Does to Reading

In educational psychology, the phenomenon has a name: summer learning loss, sometimes called the summer slide. Its mechanism is not complicated — when children disengage from reading over an extended break, the skills they have built begin to recede.

In a meta-analysis spanning studies from 1975 to 1995, Harris Cooper and colleagues found that students lose the equivalent of roughly two to three months of reading progress over the summer, with the highest losses concentrated among children from lower-income households. A subsequent review by RAND Education (McCombs et al., 2011) confirmed the cumulative picture: these losses compound across years and contribute substantially to the achievement gap between advantaged and disadvantaged students.

On the other hand, a meta-analysis by Kim and Quinn (2013) in the Review of Educational Research synthesized 41 summer reading interventions, from structured classroom programs to home-based, child-initiated reading, and found that children who read over the summer showed significant improvements across multiple literacy measures compared to those who did not. Summer reading is not simply a hedge against loss. It is an opportunity for gain that the school year, bound by curriculum and time, rarely provides in quite the same way.

Why Children’s Literature Is Not a Minor Matter

The books most likely to be in a child’s hands over the summer are children’s books — a category sometimes described, without much evidence, as developmentally lightweight. The research tells a more interesting story.

Consider vocabulary first. Building upon classic data from Hayes and Ahrens (1988), later popularized by Cunningham and Stanovich (1998) in ‘What Reading Does for the Mind‘, we know that children’s books contain more rare and sophisticated vocabulary than the spoken language of college graduates — giving young readers consistent contact with words and constructions that conversation, however rich, does not reliably supply.

Then there is the social dimension. In a widely cited study by Raymond Mar and colleagues (2006) in the Journal of Research in Personality, fiction readers showed stronger performance on theory-of-mind measures — the ability to infer what others are thinking and feeling. That research was conducted with adults; Wulandini and colleagues (2017) extended the finding to children aged nine and ten, where reading literary fiction, compared with popular fiction or nonfiction, produced measurable gains in the same capacity.

And there is the question of emotional language. Schwering and colleagues (2021), writing in Affective Science, found that experience with fiction text predicts emotion recognition ability. Their explanation: fiction is disproportionately rich in complex emotional vocabulary — not only the basic, legible emotions, but the harder ones: relief, contempt, anticipation, despair. A child who reads fiction is learning, page by page, to name what other people feel.

What Makes Summer Reading Actually Work

The research on reading motivation points consistently toward three conditions that determine whether children sustain reading voluntarily. Self-Determination Theory (Deci & Ryan, 2000) — a framework built on decades of research into what drives lasting, intrinsic motivation — identifies them clearly, and they are worth naming precisely, because they are conditions educators and families can actively create.

Let the child choose. Autonomy is central to intrinsic motivation. Children who select their own books read more, and with more engagement, than those working through assigned lists. Summer, freed of curriculum constraints, is the natural home for this.

Match the book to the reader. A child who finishes a book acquires something beyond vocabulary: the conviction that they can do it again. Books pitched where the story compels before the language resists build the confidence that makes a reader out of someone who was not sure they were one.

Make it a shared experience. Reading alongside a parent, discussing a story, hearing a book aloud as a family — these are not supplements to reading. They are among the most reliable conditions for turning it into a lasting habit.

Where Vlume Comes In

Vlume’s catalog, which pairs Armenian titles with translated international literature across both fiction and non-fiction, gives children something a single shelf rarely can: enough range to genuinely choose. Browsing, comparing, and deciding on a book are how children develop the sense that reading belongs to them, which is the condition the research identifies as most central to sustaining it. For diaspora children, the catalog does something further still: it puts Armenian books within reach that no physical bookstore in their city is likely to carry.

The platform is built around the conditions the research describes. Illustrated titles give younger readers a direct link between image and word, supporting vocabulary acquisition before fluency fully arrives. An embedded dictionary removes the friction of an unfamiliar word, keeping a reader moving without interrupting the story. The “Narrate for me” feature reads the text aloud, supporting pronunciation and comprehension. It also turns a book into something a parent and child can share together, which is the third condition the research names.

“The catalog spans classical and adapted literature, including Armenian Literary Gems, World Treasures, and The Chronicles of Narnia; illustrated series for readers aged 4 and up, among them Archoug the Big Brave Dog and Forest Heroes; non-fiction series covering science and the natural world, including Our Planet Earth and Fun and Physics; and My Favorite Sport for children who arrive at books through athletics. Treasure Island, translated and dubbed as an animated series, is quite literally something to watch with the family.”

Summer ends. What a child carries into September depends, more than most adults realize, on what they were reading in July.

Learn more about us by visiting link below.

«Նախասիրած Մարզախաղս» շարքը երեխաներուն կը ծանօթացնէ տարբեր մարզաձեւեր՝ գրաւիչ խաղերու, հմայիչ իրականութիւններու եւ վառ նկարներու միջոցաւ: Իւրաքանչիւր գիրք կը խօսի մարզաձեւի մը պատմութեան, կանոններուն, միջոցներուն եւ աշխատունակութեան ու խմբային ոգիին մասին: Շարքը կը խրախուսէ երեխաները ըլլալ շարժուն, աշխոյժ եւ վարել առողջ կեանք, ցոյց տալով որ մարզանքը միայն խաղ չէ, այլ՝ ընկերութիւն, կարգապահութիւն, տոկունութիւն եւ ինքնավստահութիւն զարգացնող միջոց։

Հիմնական Տեղեկութիւններ

Տարիքային Խումբ՝ 9+ տարեկան

Ժանր՝

• Ոչ գեղարուեստական

• Մարզանք եւ զբօսանք (JNF054000)

• Առողջութիւն եւ առօրեայ կեանք (JNF024000)

Կառուցուածքային Տուեալներ՝

• Էջերու միջին թիւը՝ 20

• Էջի վրայ բառերու միջին թիւը՝ 40

Կրթական Բնութագիր

Այս շարքը կը նպաստէ երեխաներուն ընդհանուր զարգացումին մարզական կրթութեան միջոցով: Կ՚ամրապնդէ խմբայինի կարեւորութիւնը, իր մէջ կը սերմանէ յաղթանակն ու պարտութիւնը պատշաճօրէն ընդունիլը եւ կը շեշտէ առողջութեան արժէքը: Գիրքերը կը բացատրեն մարզանքի օրէնքները պարզ եւ գրաւիչ լեզուով՝ միաժամանակ կ՚ոգեշնչեն ըլլալ շարժունակ եւ ֆիզիքական կարողութիւններու վրայ ինքնավստահութիւն ունենալ: Անոնց մօտ կը զարգանայ կարգապահութիւնը, յարատեւութիւնը եւ շրջապատի մէջ ըլլալու կարողութիւնները. այս բոլորը՝ տեսակաւոր մարզանքներու ծանօթանալու ընդմէջէն, որոնք կրնան իր նախասիրութիւնը դառնալ:

1. Մարզական ծանօթացում
   Ճանչնալ տարբեր մարզաձեւերու առանձնայատկութիւններ, հիմնական մրցաշարքեր, յայտնի խումբեր եւ մարզիկներ:

2. Խմբայինի ոգի եւ համագործակցութիւն
   Միասին աշխատելու վարժուիլ, խումբի ընկերներուն վստահիլ, եւ աջակցիլ:

3. Առողջ ապրելակերպ
   Ըմբռնել թէ ինչպէս մարզանքը կ՚օգնէ առողջութեան, եռանդին ու ֆիզիքական տոկունութեան:

4. Մարզական ոգին
   Յաղթել համեստօրէն, պարտութիւնը ընդունիլ պատուով եւ յարգել բոլոր խաղցողները:

5. Կարգապահութիւն եւ տոկունութիւն
   Ամրապնդել կամքի ոյժը, վճռականութիւնը եւ կատարելագործման ձգտում ունենալ:

Շարքին Գիրքերը

Ինչո՞ւ լողորդները կարիքը ունին գլխարկի, ակնոցի եւ մարմնին փակած լողազգեստի։ Այս գիրքը կը պատասխանէ այդ հարցումին, ապա աւելի խորասուզուելով՝ մտերմիկ ուղեցոյցի մը նման ընթերցողները կ’առաջնորդէ լողաւազանի կանոններէն մինչեւ մարմիններու ջուրին մակերեսը մնալու գիտական բացատրութիւնը։ Անկէ ետք կը ներկայացնէ լողի բոլոր ոճերը՝ ազատ լողը (freestyle), կռնակի վրայ լողը (backstroke), գորտի լողը կամ կրծքալողը (breaststroke), որ ուժ խնայող է եւ թիթեռնիկի լողը (butterfly)։ Գիրքը կը քննէ մրցակցային լողն ու Ողիմպիական լողաւազանները, կը հիանայ մեզմէ արագ լողացող կենդանիներով եւ փոքրիկ ընթերցողներուն մէջ կ’արթնցնէ իրենց հանդերձանքը առնելու եւ անմիջապէս ջուրը նետուելու մեծ փափաքը։

Կարդալ

Անգլիական այն դաշտերէն, ուր ծնունդ առաւ ֆուտպոլը, մինչեւ աշխարհի բաժակը, որ կը բարձրացուի չորս տարին անգամ մը՝ այս գիրքը մանուկ կամ պատանի ընթերցողներուն կը փոխանցէ խաղին հմայքը։ Մտերմիկ ուղեցոյց մը, որ կը բացատրէ հանդերձանքը, դիրքերը, խաղէն դուրսի (offside) կանոնը եւ թէ ի՛նչ իմաստ ունին դեղին ու կարմիր քարտերը, ապա կը քալէ խաղադաշտին վրայ՝ տուգանային հարուածներէն մինչեւ ֆութսալ (futsal)։ Ան կը մեծարէ խաղի համաշխարհային անունները, ապա անշուշտ Հայաստանի սեփական փառքը՝ «Արարատ 73»-ի կախարդական մրցաշրջանն ու Հենրիք Մխիթարեանը։ Սուլիչը հնչեց։ Պատրա՞ստ են պատանիները։

Կարդալ

Ամէն ինչ սկսաւ ֆրանսացի կրօնաւորներով, որոնք գնդակին իրենց բաց ափերով կը հարուածէին։ Դարեր ետք, այս գիրքը փոքրիկ ընթերցողներուն կը փոխանցէ ժամանակակից խաղին ամբողջ պատկերը. ռաքեթը, կէտերու զարմանալի հաշուարկը (ինչո՞ւ զեռոյին «love» կ’ըսեն), հարուածները՝ առաջնահարուածէն (forehand) մինչեւ օդային հարուածը (smash), Մեծ Սաղաւարտի (Grand Slam) չորս մրցաշարքերը եւ այնպիսի հսկաներ, ինչպէս են՝ Ճոքովիչը, Ֆետերերը եւ Սերենա Ուիլիըմզը։ Գիրքը կանգ կ’առնէ նաեւ հայ աստղերուն վրայ՝ Անտրէ Աղասիէն մինչեւ Դաւիթ Նալպանտեան։ Կանոններէն աւելի՝ այս գիրքը կեդրոնացումի, արդար խաղի (fair play) եւ երբեք չյանձնուելու կոչ մըն է։

Կարդալ

Ստեղծուած 1891-ին ուսուցիչի մը կողմէ, որ ձմեռնային փակ տարածքի խաղի մը կարիքը ունէր: Պասքեթպոլը այսօր կը խաղցուի ամէնուր, ուր օղակ մը կախուած է։ Այս գիրքը հետաքրքիր մանուկներուն կամ պատանիներուն կը փոխանցէ ամենակարեւոր հիմքերը. գնդակավարութիւնը (dribbling), հինգ դիրքերը, թէ ինչպէ՛ս կրնան կէտերը գումարուիլ՝ վերածուելով մէկ, երկու կամ երեք կէտերու, եւ այն սխալները (fouls), որոնց կը հետեւի իրաւարարը (referee)։ Գիրքը կը յիշէ Ճորտընի եւ Լէպրոնի նման անուանիները, ապա կը վերադառնայ սփիւռքի խաղադաշտերուն՝ Պէյրութէն մինչեւ Լոս Անճելըս, ուր ՀՄԸՄ-ի (Homenetmen) եւ ՀԲԸՄ-ի (AGBU) խումբերը կը համախմբեն հայ երիտասարդութիւնը։ Գնդակը թող առնե՛ն ու սկսի՛ն։

Կարդալ

Այս բառը յառաջացած է յունարէն «մերկ» բառէն, որովհետեւ հնադարեան մարզիկները ժամանակին այդպէս կը մարզուէին։ Այս գիրքը պատանի ընթերցողներուն կը տանի հնագոյն օրերէն դէպի օրերս. գործիքները, այն հիմնական հմտութիւնները, զորս ամէն մարմնամարզիկ կը զարգացնէ: Առասպելական «կատարեալ 10»-ը (perfect 10) եւ թէ ինչպէ՞ս դատաւորները կը գնահատեն համարձակութիւնն ու ճշգրիտ ձեւը։ Այս էջերուն մէջ կը յիշուի Նատիա Քոմանեչիին եւ Սիմոն Պայլզին նման անուանիները, ինչպէս նաեւ Հայաստանի հերոս մարզիկները՝ Ալպերթ Ազարեանին խորհրդանշական «խաչէն» մինչեւ Արթուր Դաւթեանին անուանական ցատկը։ Ձեր պատանիներուն մարզագորգը պատրա՞ստ է։

Կարդալ

Ծնունդ առած վեցերորդ դարու Հնդկաստանին մէջ՝ որպէս բանակի չորս ստորաբաժանումներու խաղ, ճատրակը մարտադաշտ մըն է, ուր խաղցողին պայքարի միակ միջոցը իր միտքն է։ Այս գիրքը պատանի ընթերցողներուն կը ծանօթացնէ խաղատախտակը, ամէն մէկ քարն ու անոր քայլերթը, սկզբնախաղերն ու վերջնախաղերը, փոխատեղումն (castling) ու մադը (checkmate), եւ այն տիտղոսները, որոնք կը տանին դէպի մեծ վարպետութիւն։ Գիրքը հիացումով կը ծանօթացնէ Քարլսընի եւ Փոլկարի նման ճատրակի հսկաները, ապա կանգ կ’առնէ հոն, ուր խաղը մեծ արժէք ունի՝ Հայաստան. երեք միլիոն բնակչութեամբ այս երկիրը Ողիմպիական հերոսներու՝ Պետրոսեանի ու Արոնեանի, ուր ճատրակը կը դասաւանդուի ամէն դպրոցի մէջ։

Կարդալ

The "My Favorite Sport" series introduces children to diverse sports through engaging games, fascinating facts, and vibrant illustrations. Each book tells the story of a particular discipline—its history, rules, equipment, and team dynamics. The series inspires children to be active and embrace healthy lifestyles, showing that sports offer more than play: they build friendship, discipline, resilience, and confidence.

General Information

Age Group: 9+ years

Genres: Non-fiction - Sports & Recreation (JNF054000) - Health & Daily Living (JNF024000)

Structural Data: 20 average pages per book - 40 average words per page

Educational Characteristics

This series promotes children’s holistic development through sports education. It teaches teamwork importance, cultivates winning and losing gracefully, and emphasizes health value. Books explain sport rules in simple, engaging language while inspiring love for movement and confidence in physical abilities. Children learn that sports develop discipline, perseverance, and social skills while discovering diverse athletic activities that might become lifelong passions.

1. Sport Discovery
   Discover different sports, their major competitions, famous teams, and champion athletes.

2. Team Spirit & Collaboration
   Learn to work together, trust teammates, and support others.

3. Healthy Lifestyle
   Understand how sports maintain health, energy, and physical well-being.

4. Sportsmanship
   Win gracefully, accept defeat with dignity, and respect all players.

5. Discipline & Perseverance
   Strengthen willpower, determination, and commitment to improvement.

Inside the Series

Why do swimmers need a cap, goggles, and a streamlined swimsuit? This book answers, then dives deeper. A friendly guide walks readers from the poolside rules to the science of why bodies float, then through every stroke: freestyle, backstroke, the energy-saving frog kick of breaststroke, and the demanding beauty of butterfly. It explores competitive swimming and Olympic pools, marvels at animals that outswim us, and leaves young readers itching to grab their gear and jump in.

Read

From the English fields where football was born to the World Cup trophy lifted every four years, this book hands young readers the whole game. A friendly guide explains the gear, the positions, the offside rule, and what those yellow and red cards really mean, then walks the pitch from penalty kicks to futsal. It celebrates global legends like Pelé, and Armenia’s own glory: the magical Ararat 73 season and Henrikh Mkhitaryan. The whistle blows. Ready?

Read

It began with French monks slapping a ball with their bare palms. Centuries later, this book hands young readers the whole modern game: the racquet and the strange scoring (why is zero called “love”?), the strokes from forehand to smash, the four Grand Slams, and giants like Djokovic, Federer, and Serena Williams. It lingers on Armenian stars too, from Andre Agassi to David Nalbandian. More than rules, it’s a lesson in focus, fair play, and never giving up.

Read

Invented in 1891 by a teacher who needed an indoor winter game, basketball is now played everywhere a hoop hangs. This book gives young readers the essentials: dribbling, the five positions, how points add up to one, two, or three, and the fouls a referee watches for. It salutes legends like Jordan and LeBron, then comes home to the diaspora courts, from Beirut to Los Angeles, where Homenetmen and AGBU teams unite Armenian youth. Grab a ball.

Read

The word comes from the Greek for “naked,” which is how ancient athletes once trained. This book carries young readers from there into the modern sport: the apparatus, the core skills every gymnast builds, the famous perfect 10, and how judges score daring against form. It honors legends like Nadia Comăneci and Simone Biles, and Armenia’s own champions, from Albert Azaryan’s signature cross to Artur Davtyan’s eponymous vault. Unroll the mat. Your first step starts now.

Read

Born in sixth-century India as a game of four army divisions, chess is a battlefield you fight with your mind alone. This book teaches young readers the board, every piece and its march, the openings and endgames, castling and checkmate, and the titles that climb toward grandmaster. It celebrates greats like Carlsen and Polgar, then dwells where it matters most: Armenia, the three-million-strong nation of Olympiad champions, Petrosian and Aronian, where chess is taught in every school.

Read

Երկլեզու մանուկներու հետ աշխատող իւրաքանչիւր ծնող եւ դաստիարակ ծանօթ է այս պահուն. երեխան նախադասութիւնը կը սկսի հայերէնով, բայց կ՚աւարտէ կամ միտքին կէսին կը փոխադրուի անգլերէնի, կամ իր ապրած վայրին մէջ տիրող լեզուին: Միշտ նախապատուութիւնը կու տայ այն լեզուին, որով կը շնչէ իր դպրոցը, փողոցը կամ պաստառը։ Այս երեւոյթին յաջորդող մտահոգութիւնն ալ նոյնքան ծանօթ է. «արդեօ՞ք անոնց միտքը կը խառնուի, օր մը պիտի կրնա՞ն սահուն տիրապետել իրենց մայրենիին»։

Այս հարցումին մխիթարական պատասխանը կու գայ գիտական հետազօտութիւններէն եւ ոչ թէ բնազդէն։ Այն ինչ որ առաջին հայեացքով շփոթութիւն կը թուի, իրականութեան մէջ ուղեղի բարդ ու զարգացած գործունէութեան արդիւնք է։

Փոխարկման Ետին Գտնուող Գիտութիւնը

Երբ երկլեզու երեխան կը խառնէ լեզուները, սխալ մը չի գործեր։ Ան պարզապէս կ՚ընտրէ այն բառը, որ ամենէն արագ կը հասնի իր մտքին, բացը գոցելով անով որ արագ հասանելին է։ Լեզուաբանները այս երեւոյթը կը կոչեն «լեզուներու յաջորդափոխութիւն» (code-switching), որ արձանագրուած է աշխարհի տարածքին գտնուող բազմաթիւ երկլեզու համայնքներու մէջ՝ Լոս Անճելըսի սպանախօս-անգլիախօս մանուկներէն մինչեւ Փարիզի ֆրանսախօս-արաբախօս, եւ Կլենտէյլի կամ Թորոնթոյի հայախօս-անգլիախօս երեխաները,: Այս շարքը երկար է։

2015 թուականին Child Development Perspectives պարբերաթերթին մէջ հրատարակուած ուսումնասիրութեան մը մէջ, Եորք Համալսարանի փրոֆեսէօր Էլըն Պիալիսթոք քննեց երկլեզուութեան եւ ճանաչողական (cognitive) զարգացման վերաբերեալ հետազօտութիւնները։ Ան յայտնաբերեց փաստեր, որոնց համաձայն երկլեզու երեխաները ունին աւելի զարգացած գործադիր տնօրինման կարողութիւն (executive function), յատկապէս՝ ուշադրութեան կեդրոնացման եւ ճանաչողական ճկունութեան մարզերուն մէջ, համեմատած իրենց միալեզու տարեկիցներուն հետ։ Այս մեքենականութիւնը խորհրդաւոր չէ. երկու աշխոյժ լեզուներ միաժամանակ կառավարելը անդադար կը մարզէ ուղեղին կեդրոնանալու, զատելու եւ լեզուէ լեզու անցնելու կարողութիւնը։ Լեզուներու յաջորդափոխութիւնը այդ մարզանքին արդիւնքն է եւ ոչ թէ ձախողութեան։

Այս չի նշանակեր, որ երեխաները աջակցութեան պէտք չունին։ Այլ կը նշանակէ, որ այդ աջակցութիւնը պէտք է սկսի ճիշդ հիմքերէ։

Ի՞նչ Է Երեխաներուն Իսկական Պէտքը

Երկու հիմնական գործօններ կը ստեղծեն իրական տարբերութիւնը։

Առաջինը՝ յարատեւ եւ հանդարտ միջավայրն է։ Երեխային կեանքին մէջ գտնուող իւրաքանչիւր չափահաս՝ ծնող, մեծ հայր կամ մեծ մայր, ուսուցիչ, պէտք է շարունակէ անոր հետ խօսիլ իր բնական, անխառն լեզուով, առանց սրբագրութիւններու կամ մեկնաբանութիւններու։ Ոչ թէ իբրեւ դաս, ոչ թէ իբրեւ պարտադրուած կանոն, այլ պարզապէս իբրեւ այդ յարաբերութեան բնական հիւսուածքը։

Երեխաները լեզուն կը ներծծեն տեւական ու բնական հաղորդակցութեան միջոցով. զայն անդադար ճիշդ արտասանելու ճնշումը յաճախ կը յառաջացնէ ցանկալիին հակառակ արդիւնքը։

Երկրորդը՝ ընթերցանութեան ճիշդ ընտրութիւնն է։ Հետազօտողներ Լաօ եւ Քրաշէն պարզած են, որ երեխաներու մօտ ժառանգուած լեզուի (heritage language) զարգացման լաւագոյնս կը սպասարկեն ոչ թէ պաշտօնական հրահանգներն ու յորդորները, այլ՝ կլանող պատմութիւնները։ Լեզուական աճը կը յայտնուի իբրեւ բնական արգասիք՝ լաւ գիրքի մը մէջ պարզապէս ընկղմելու շնորհիւ։ Հայ ընթերցողներու պարագային, ասիկա կը նշանակէ ունենալ այնպիսի մակարդակի գիրքեր, որոնք մօտ են իրենց արդէն իսկ լսած լեզուին, որպէսզի ընթերցումը թուի հարազատ ճանաչում՝ առաջնորդուած հետաքրքրական կերպարներով եւ պատմութիւններով։

Քանի Մը Գործնական Սկզբունքներ

Չսրբագրենք, այլ ամբողջացնենք։ Երբ երեխան խառն նախադասութիւն մը կը կազմէ, դիմադրե՛նք զայն սխալ համարելու բնազդին։ Պարզապէս կրկնե՛նք նոյն միտքը ամբողջական հայերէնով եւ շարունակե՛նք զրոյցը։ Այսպիսով, ճիշդ ձեւը բնականօրէն կը տպաւորուի անոր մտքին մէջ՝ առանց քննադատուած զգալու։

Ընթերցումը վերածե՛նք հաւաքական մշակոյթի (ծէսի)։ Ընտրե՛նք որոշ եւ կայուն պահ մը՝ տան մէջ քնանալէ առաջ, կամ դասարանին խաղաղ մէկ անկիւնը, ուր հայերէնը կը դառնայ սենեակին միակ լեզուն։ Ոչ թէ դասապահ, այլ՝ սիրելի սովորութիւն, մտերմիկ պահ։

Գնահատե՛նք փոքր յաջողութիւնները։ Բառ մը ճանչնալը, նախադասութիւն մը գոյացնելու փորձը, կամ առանց լեզուափոխութեան էջ մը աւարտելը, իրական նուաճումներ են։ Մօտենանք անոնց ճիշդ այդպէս, եւ երեխաները պիտի սկսին հայերէնը կապել յաջողութեան եւ ոչ թէ դժուարութեան հետ։

Դասարանին մէջ. Լեզուներու յաջորդափոխութիւնը ընդունիլ իբրեւ լեզուական աշխոյժ մշակման նշան, եւ ոչ թէ անմիջապէս սրբագրուելիք երեւոյթ: Այս կրնայ էապէս նուազեցնել այն տագնապը, զոր երեխաները երբեմն կը զգան իրենց մայրենի լեզուին հանդէպ։

Ո՞ւր Է «Վլում»-ին Դերը

«Վլում»-ի մանկապատանեկան գիրքերը ստեղծուած են մէկ հիմնական համոզումով. թէ լեզուն պէտք է երթայ դէպի երեխան, եւ ոչ թէ հակառակը։ Լեզուական մակարդակը այնքան մօտ է երեխաներուն լսած հայերէնին, որ ընթերցումը կը թուի հարազատ հանդիպում եւ ոչ թէ յոգնեցուցիչ ճիգ։ Ասիկա զուգորդուած է այնպիսի գրաւիչ պատմութիւններով եւ պատկերազարդումով, որ լեզուի իւրացումը կը դառնայ ընթերցանութեան հաճոյքին բնական մէկ արդիւնքը։

Այս հանգրուանին, չորս գործօններ կը կատարեն հիմնական աշխատանքը.

1. Տեսողական խարիսխ (Visual anchoring). Գեղեցիկ պատկերազարդումները՝ համադրուած հայերէն բնագիրին հետ, ուղղակի կապ կը ստեղծեն պատկերի եւ բառի միջեւ։ Երեխան կը սորվի անմիջապէս հասկնալ հայերէնը, փոխանակ մտքի ետնաբեմին մէջ ուրիշ լեզուէ թարգմանելու։

2. Մատչելի բառապաշար. Յստակութեան եւ ծանօթութեան սկզբունքով ընտրուած բառերը կը դիւրացնեն մուտքը։ Մայրենի լեզուով գիրքի մը հետ առաջին հանդիպումը պէտք է թուի բաց դուռ մը եւ ոչ թէ անանցանելի պատնէշ։

3. Զգացական կապ. Երբ պատմութիւնը կը գրաւէ երեխային հետաքրքրութիւնը, երբ ան կը սկսի մտահոգուիլ, թէ յաջորդ էջին ինչ պիտի պատահի հերոսին, այդ պատմութիւնը փոխանցող լեզուն կը դադրի օտար թուելէ։ Անիկա կը դառնայ այնպիսի լեզու մը, որուն մէջ երեխան կ՚ուզէ ըլլալ։

4. Վստահութեան կուտակում. Փոքր ու յաջող քայլերը կը զօրացնեն այն համոզումը, որ հայերէն կարդալը իրագործելի է։ Այդ հաւատքը, աւելի քան քերականական, ուղղագրական… որեւէ կանոն, դժկամ ընթերցողը կը վերածէ լեզուասէր անհատի։

5. Ինքնուրոյնութեան գործիքներ. Ներկառուցուած բառարանը կը չքացնէ անծանօթ բառի հանդիպելու դժուարութիւնը։ «Կարդա՛ ինծի համար» յատկութիւնը թոյլ կու տայ լսել հայերէնի բարձրաձայն ընթերցումը՝ զօրակցելով արտասանութեան եւ ընկալման։ Ասոնք միասնաբար հնարաւորութիւն կու տան սկսնակ ընթերցողին՝ գիրքին մէջ քալելու իր սեփական պայմաններով, ուրկէ ալ կը սկսի արմատաւորուիլ իսկական ինքնավստահութիւնը։

Երկլեզուութիւնը, ճիշդ արժեւորման պարագային, երեխային միտքին կողմէ կերտուած ամենէն սքանչելի երեւոյթներէն մէկն է։ Հայոց լեզուն արժանի է մաս կազմելու այդ հոլովոյթին՝ ոչ թէ իբրեւ բեռ, այլ իբրեւ գեղեցիկ աշխարհ մը տանելու բացուելիք դուռ մը: Քայլ, որ կը տանի լեզուին հետ քաղցր յարաբերութեան, ապա՝ տիրապետման:

Every parent and educator working with bilingual children knows the moment: a child starts a sentence in Armenian, finishes it in English. Or switches mid-thought to French, Russian, Spanish — whichever language their school, street, or screen runs on. The worry that follows is familiar too: Are they getting confused? Will they ever wield their mother tongue?

The reassurance comes from research, not instinct. What looks like confusion is actually the brain doing something sophisticated.

The Science Behind the Switch

When a bilingual child mixes languages, they are not making an error. They are selecting the word that arrives fastest — filling a gap with whatever tool is at hand. Linguists call this code-switching, and it is documented across bilingual communities worldwide: Spanish-English children in Los Angeles, French-Arabic children in Paris, Armenian-English children in Glendale or Toronto.

In a 2015 review paper in Child Development Perspectives, Ellen Bialystok of York University examined the body of research on bilingualism and cognitive development, finding evidence that bilingual children show stronger executive function, particularly in attention control and cognitive flexibility, compared to their monolingual peers. The mechanism is not mysterious: managing two active languages continuously exercises the brain’s capacity to focus, filter, and switch. Code-switching is a symptom of that exercise, not a failure of it.

This doesn’t mean children need no support. It means the support should start from the right place.

What Children Actually Need

Two things make the real difference.

The first is consistent, calm input. Every adult in the child’s life — parent, grandparent, teacher — should continue speaking to them in their own natural language, unmixed, without corrections or commentary. Not as a lesson. Not as a rule enforced. Just as the normal texture of that relationship. Children absorb language through sustained, natural exposure; the pressure to perform it correctly often produces the opposite of what it intends.

The second is the right reading material. Researchers Lao and Krashen found that heritage language development in children is best served not by formal instruction or exhortation, but by compelling stories — with language growth arriving as the natural byproduct of simply being absorbed in a good book. For Armenian readers, this means books pitched at a register close enough to how they already hear the language that reading feels like recognition, carried by characters and stories worth following.

A Few Practical Principles

Don’t correct — complete. When a child produces a mixed sentence, resist the instinct to mark it wrong. Simply repeat the same thought in Armenian and continue the conversation. The correct form enters naturally, without the child feeling corrected.

Make reading a shared ritual. Choose a consistent moment — before bed at home, a quiet corner of the classroom — where Armenian is the language of the room. Not a lesson period. A ritual.

Acknowledge small wins. A word recognized. A sentence attempted. A page finished without switching. These are real milestones. Treat them as such, and children begin to associate Armenian with competence rather than difficulty.

In the classroom: Recognizing code-switching as a sign of active language processing — rather than a gap to be corrected immediately — can meaningfully reduce the anxiety children associate with their heritage language.

Where Vlume Comes In

Vlume’s children’s books are built around one conviction: the language should come to the child, not the other way around. The language is pitched close enough to how children already hear Armenian that reading feels like recognition rather than effort — paired with stories compelling enough that language becomes incidental to the pleasure of reading.

From there, the following do the work:

1. Visual anchoring. Strong illustrations paired with Armenian text create a direct link between image and word. The child learns to recognize Armenian, not translate into it from another language running in the background.

2. Accessible vocabulary. Words chosen for clarity and familiarity lower the threshold of entry. The first encounter with a heritage language book should feel like an opening, not a wall.

3. Emotional connection. When a story earns a child’s investment — when they care what happens to the character on the next page — the language carrying that story stops feeling foreign. It becomes the language of someone they want to follow.

4. Confidence through accumulation. Small successful steps build the belief that reading Armenian is something this child can do. That belief, more than any grammar rule, is what makes a language learner out of a reluctant reader.

5. Tools for independence. A built-in dictionary removes the friction of encountering an unfamiliar word. The “narrate for me” feature lets them hear Armenian read aloud, supporting pronunciation and comprehension. Together, they allow an early reader to navigate a book on their own terms, which is where real confidence takes root.

Bilingualism, handled well, is one of the more remarkable things a child’s mind can develop. The Armenian language deserves to be part of that — not as a burden, but as a door worth opening.

«Հայ Գրականութեան Գոհարներ» մատենաշարը կը ձգտի փոքրիկ ընթերցողներուն ծանօթացնել հայ դասական գրականութեան անմահ գործերուն՝ կարճ եւ պատկերազարդ վերամշակումներով: Իւրաքանչիւր հատոր կը հիմնուի հայ մեծանուն հեղինակներու՝ Զապէլ Եսայեանի, Գրիգոր Զօհրապի, Յակոբ Պարոնեանի, Երուխանի եւ ուրիշներու գլուխ-գործոցներուն վրայ. անոնք վերապատմուած են ընդհանրապէս 30 էջէ պակաս ծաւալով՝ նախանձախնդրութեամբ պահպանելով բնագրին շունչն ու ոճը: Վառ պատկերազարդումներու եւ մատչելի լեզուի շնորհիւ, երեխաները կը հաղորդակցին իրենց գրական հարուստ ժառանգութեան հետ՝ կանուխ տարիքէն սկսելով ճանչնալ ու գնահատել այն հեղինակները, կերպարներն ու պատմութիւնները, որոնք կերտած են հայ դասական գրականութեան դիմագիծը:

Հիմնական Տեղեկութիւններ

Տարիքային Խումբ՝ 11+ տարեկան

Ժանր՝

• Գեղարուեստական

• Դասական (JUV007000)

• Պատմական (JUV016000)

Կառուցուածքային Տուեալներ՝

• Էջերու միջին թիւը՝ 30

• Էջի վրայ բառերու միջին թիւը՝ 50

Կրթական Բնութագիր

Շարքը կ’օգնէ երեխաներուն կանուխ տարիքէն հարազատ ու անմիջական կապ մը ստեղծել հայ դասական գրականութեան հետ՝ զայն ընկալելով իբրեւ հասանելի պատմութիւններ եւ ծանօթանալ հերոսներուն կեանքին իր ժամանակի տարբերութեամբ: Ճոխ պատկերազարդուած այս վերամշակումներուն ընդմէջէն, աշակերտները կը ծանօթանան այնպիսի հեղինակներու, որոնց ձայնը կերտած է քաղաքակրթութիւն մը՝ յատուկ իր օրերուն եւ երբեմն անկէ անդին սլացող երազներով: Ապրելով այդ կերպարներուն հետ, որոնք կը դիմագրաւեն ընդհանրապէս աղքատութիւն, անարդարութիւն եւ դժուարին ընտրութիւններ, երեխաները կը զարգացնեն թէ՛ գրական ճաշակ եւ թէ՛ այն աշխարհին հանդէպ ըմբռնողութիւն, ուր ապրած ու ստեղծագործած են այս հեղինակները: Մատենաշարին նպատակն է ոչ թէ սոսկ գոհացնել պատանի ընթերցողը, այլ արթնցնել անոր հետաքրքրութիւնը. սա առաջին հանդիպում մըն է, որ ժամանակի ընթացքին պիտի վերածուի հայ գրականութեան հետ հաստատուած անվերջ կապի:

1. Գրական Ժառանգութիւն
   Բացայայտել հայ դասական գրականութեան հիմնաքարային գործերն ու հեղինակները՝ տարիքային պատշաճութեամբ պատրաստուած պատկերազարդ վերամշակումներու միջոցով:

2. Պատմական եւ Ընկերային Գիտակցութիւն
   Ծանօթանալ հասարակական տարբեր խաւերու կեանքին՝ վաճառականներ, արհեստաւորներ, ընտանիքներ եւ եկեղեցականներ, Պոլսոյ, Թիֆլիսի եւ ընդհանրապէս հայկական միջավայրերուն մէջ:

3. Քննական Մտածողութիւն եւ Բարոյական Դատողութիւն
   Հանդիպիլ բարոյական երկընտրանքներու առջեւ գտնուող կերպարներու, ուր «ճիշդն» ու «սխալը» միշտ պարզ չեն, հետեւաբար՝ վարժուիլ երեւոյթներուն խորքը տեսնելու:

4. Մշակութային Ինքնութիւն
   Զարգացնել հարուստ գրական աւանդութեան պատկանելու զգացումը՝ կապելով երեխաները հայկական մշակութային հաւաքական յիշողութեան:

5. Ախորժակ՝ Բնագիրներու Հանդէպ
   Ընթերցել խնամքով ընտրուած պատառիկներ, որոնք երեխաներուն մէջ հետաքրքրութիւն կ’արթնցնեն ամբողջական բնագիրներուն հանդէպ՝ հիմք նախապատրաստելով ապագայի աւելի խորունկ գրական ուսումնասիրութեան համար:

Շարքին Գիրքերը

Զապէլ Եսայեան՝ որուն գորովալից, սակայն անվեհեր արձակը զինք դարձուց իր դարաշրջանի ամենէն երեւելի հայ կին գրողը, բացաւ դռները իր ծննդավայր Սիլիհտարին (Պոլիս)։ Մանկութեան վառ յիշատակներուն, պարտէզներուն, ընտանեկան ջերմութեան եւ պատկանելութեան զգացումին ընդմէջէն, ան կը բացայայտէ այն աշխարհը, որ կերտեց անսակարկ սէր իր ժողովուրդին հանդէպ. սէր մը, զոր ան պաշտպանեց գրիչը ձեռքին՝ իր ամբողջ կեանքի ընթացքին։

Կարդալ

Րաֆֆի՝ որուն քնարական արձակը արթնցուց ամբողջ սերունդ մը դէպի հայ դատը: Հոս կը հետեւի Սալմաստի շրջանէն երիտասարդի մը՝ Մուրատին պատմութեան։ Ընկճումներէն ու աղքատութենէն մղուած՝ Մուրատ կը նետուի ծպտումի ու կեղծիքի կեանքի մը մէջ՝ յայտնուելով հասարակութեան լուսանցքին վրայ։ Մուրատը անխուսափելի արդիւնքն էր այն ժողովուրդին, որ լքուած էր առանց կրթութեան, պաշտպանութեան կամ յոյսի։ Ազնիւ աշխատանքը կը դառնայ իր փրկութիւնը։ Իր էութիւնը ցնցող հանդիպումներու միջոցով, ան կը գտնէ իր ուղին դէպի իր ժողովուրդին ազատագրութիւնը: Ճամբորդութիւն մը, որ կը շարունակուի Րաֆֆիին «Կայծեր» վէպին յաջորդող հատորներուն մէջ։

Կարդալ

Գրիգոր Զօհրապ՝ հայ նորավէպի իշխանը եւ Օսմանեան կայսրութեան ամենէն երեւելի իրաւաբաններէն մէկը. ան Պոլիսը դիտեց այնպէս, որուն նմանը քիչեր կրցած են ստեղծել։ Այս հատորին մէջ, որ կը բաղկանայ իր երեք ժողովածուներէն քաղուած պատմուածքներէ, իրեն յատուկ նայուածքով մը, որ մեզ կ’առաջնորդէ դպրոցական սենեակէ մը մինչեւ լուսնկայ պատուհան մը եւ բանտի միջանցք մը՝ նոյն ճշգրտութեամբ անդրադառնալով թէ՛ իր կերպարներուն եւ թէ՛ ինքնիրեն։ Ասոնք երեք պատուհաններ են դէպի աշխարհ մը, որ կերտուած է մարդու մը սուր ու գթառատ աչքով, որ լաւապէս կը հասկնար արդարութեան էութիւնը՝ եւ թէ որքա՜ն հազուադէպ էր անոր իրականացումը։

Կարդալ

Յակոբ Պարոնեան՝ «հայ երգիծաբանութեան հայրը» եւ Պոլսոյ հայ համայնքի «Մոլիէրը», ընկերային կեղծիքն ու սնապարծութիւնը թիրախ դարձուց իւրայատկութեամբ մը, որ մինչեւ օրս ժամանակակից կը մնայ։ «Քաղաքավարութեան Վնասներ»-ու այս երկու պատմուածքներուն մէջ, իր կերպարները չեն կրնար արտայայտել իրենց պարզ ու իրական պէտքերը: Մէկը կը հանդուրժէ արիւնլուայ ընող սափրիչին՝ լուռ, պարզապէս անախորժութենէ խուսափելու համար, իսկ ուրիշ մը կը կրէ անհեթեթ ու վիրաւորական վերաբերմունքի շղթայ մը, որուն մասին ոչ ոք կը համարձակի բարձրաձայն խօսիլ։ Երկու տեսարաններն ալ կը վերածուին կատարեալ կատակերգութեան։ Անհանգստութիւնը իրական է, բայց նոյնքան իրական է նաեւ քրքիջը եկած քաղքենիութենէ։

Կարդալ

Արամ Հայկազ՝ որուն պարզ ու անմիջական լեզուն, ջերմ հիւմորն ու սուր ակնարկը զինք դարձուցին հայ սփիւռքի ամենէն սիրուած գրողներէն մէկը: «Ապրէ՛ք, Երեխէ՛ք» հատորէն քաղուած այս երկու պատմուածքներուն մէջ կը հանդիպինք մանուկներուն Աստուծոյ ուղղուած նամակներուն՝ հետաքրքրասէր, գթառատ եւ զարմանալիօրէն սրամիտ տողերով: Կամ, երեխաներու, որոնց կենդանիներու կեանքը պաշտպանելու բնազդը աւելի իմաստուն է, քան իրենց շրջապատող բոլոր գործնապաշտ չափահասներունը: Իրողութիւն մը, որ ի վերջոյ կը հաստատէ նաեւ կեանքը: Այս գիրքը երեխաներուն ժպտալ կու տայ, իսկ անոնց կողքին գտնուող մեծերը՝ վերստին երեխայ դառնալու փափաքով պիտի համակէ:

Կարդալ

Երուխան՝ որուն իրապաշտ արձակը ամբողջ կեանքի մը յարգանքի տուրքն էր խոնարհ մարդոց, որոնք անտեսուած էին աշխարհին կողմէ՝ Պոլսոյ ձկնորսները, նաւաւարներ, բեռնակիրներ, եւ այլն: Այս պատմուածքով մեզի կը ներկայացնէ Թուման. տարեց ձկնորս մը, որ իր ուռկաններուն հետ մէկտեղ կը կրէ նաեւ վաղուան օրուան հանդէպ իր վախը: Ասիկա պատմութիւնն է մարդու մը կեանքին մէջ այն անտանելի հետեւանքներու ծանրութեան մասին, զորս ինք երբեք չէր կամեցած: Երուխան չի դատապարտեր. ան պարզապէս վկայ կը հանդիսանայ՝ ընթերցողին ձգելով իր տեսածին վերլուծումն ու յուզումը:

Կարդալ

The “Gems of Armenian Literature” series introduces young readers to celebrated works of Armenian classical fiction through short, illustrated adaptations. Each title draws on a masterpiece by a major Armenian author — Zabel Yesayan, Grigor Zohrap, Hagop Baronyan, Eroukhan, and others — retold in approximately 30 pages while preserving the voice and spirit of the original. Through vivid illustrations and accessible language, children encounter the richness of their literary heritage and develop an early appreciation for the authors, characters, and stories that shaped Armenian classical writing.

General Information

Age Group: 11+ years

Genres: Fiction - Classics (JUV007000) - Historical (JUV016000)

Structural Data: 30 average pages per book - 50 average words per page

Educational Characteristics

This series helps children form a genuine, early relationship with Armenian classical literature as living stories with characters worth caring about. Through richly illustrated adaptations, students meet authors whose voices shaped a civilization: their irony, their tenderness, their moral seriousness. Reading alongside these characters — who face poverty, injustice, or difficult choices — children develop both literary sensibility and an understanding of the world those authors inhabited. The series is designed to leave young readers curious, not satisfied: a first encounter that evolves into a lifelong connection with Armenian writing.

1. Literary Heritage
   Discover the foundational works and authors of Armenian classical literature through age-appropriate illustrated adaptations.

2. Historical & Social Awareness
   Explore the lives of diverse social groups: merchants, laborers, families and clergy, in Armenian communities of Constantinople, Tiflis, and the wider region.

3. Critical Thinking & Moral Reasoning
   Encounter characters facing genuine ethical dilemmas, where right and wrong are rarely simple, and develop the habit of thinking beyond surface events.

4. Cultural Identity
   Build a sense of belonging to a rich literary tradition, connecting children to a shared Armenian cultural memory.

5. Appetite for the Originals
   Experience carefully adapted excerpts that leave children curious about the full works, laying the groundwork for deeper literary engagement as they grow.

Inside the Series

Zabel Yesayan — whose tender yet fearless prose made her the most celebrated Armenian woman writer of her era — opens the gates of Silihdar, the Constantinople neighborhood where she was born. Through vivid childhood memories of gardens, family, and belonging, she reveals the world that shaped a fierce love of her people — one she would defend, pen in hand, for the rest of her life.

Read

Raffi — whose lyrical prose awoke a generation to the Armenian cause — follows Murad, a young man from the Salmast region, driven by oppression and poverty into a life of disguise and deception at the fringes of society. Murad was the inevitable byproduct of a people left without education, protection, or hope. Honest labor becomes his redemption. Through encounters that shake him to his core, he finds his path toward his people’s liberation — a journey that continues across the remaining volumes of Raffi’s Sparks.

Read

Krikor Zohrap — the Prince of the Armenian short story and one of the Ottoman Empire’s most distinguished lawyers — observed Constantinople with a gaze that few others have been able to replicate. In this volume, drawn from three of his collections, that irony moves from a schoolroom to a moonlit window to a prison corridor — turning on his characters and on himself with equal precision. Three windows into a world rendered with the sharp, compassionate eye of someone who understood justice — and how rarely it arrived.

Read

Hagop Baronian, the father of Armenian satire and the Molière of Constantinople’s Armenian community, skewered social pretension with a precision that has not aged a day. In these two stories from The Damages of Civility, his characters cannot bring themselves to ask for what they need: a man endures a barber who draws blood rather than cause a scene; another suffers an absurd chain of indignities no one will name aloud. Both scenes escalate into pure farce. The discomfort is real — so is the laughter.

Read

Aram Haigaz, whose simple and direct language, warm humor, and sharp insight made him one of the most beloved storytellers of the Armenian Diaspora, captures the world through the eyes of a children. In these two stories selected from the volume Live, Children!, we encounter children’s letters addressed to God—lines that are curious, compassionate, and surprisingly witty. Or, children whose instinct to protect the lives of animals proves more wise than that of all the practical adults surrounding them: a reality that life, in the end, confirms as well. This book will make children smile, while filling the adults beside them with the desire to become children once again.

Read

Yeroukhan, whose realistic prose was a lifelong homage to those the world overlooked: the fishermen, oarsmen, and porters of Constantinople, among others. In this story, he introduces us to Touma: an elderly fisherman who, along with his nets, carries a fear of what tomorrow may bring. This is a story about the weight of unbearable consequences in a man’s life—consequences he never intended. Yeroukhan does not judge; he simply bears witness, leaving the analysis and the emotion of what he saw to the reader.

Read

Արդեօք դասական հայ գրականութիւնը պէ՞տք է վերածուի իր երկու լեզուաճիւղերուն միջեւ՝ Թումանեանը՝ արեւմտահայերէնի, Պարոնեանը՝ արեւելահայերէնի, որպէսզի իւրաքանչիւր հայ մանուկ կարենայ կարդալ ամէն մէկ հայ հեղինակ՝ առանց լեզուական խոչընդոտի հանդիպելու։ Թէ՞ միւս լեզուաճիւղով կարդալը ինքնին այն միջոցն է, որով մանուկները կը ծանօթանան իրենց գրական ժառանգութեան երկու տարբերակներուն եւ զանոնք տարբերակող նրբերանգներուն՝ կամուրջ մը, զոր փոխադրութիւնը աննկատ կերպով կրնայ վերացնել։

Այս հարցին Վլումը (Vlume) առանձինը չի կրնար պատասխանել։ Ընթերցողները, ծնողներն ու կրթական մշակները, որոնք կը ծանօթացնեն գիրքերը երեխաներուն, անոնք են, որոնց դատողութիւնը հոս կարեւոր է, եւ այս յօդուածին վերջաւորութեան մենք կը խնդրենք իրենց կարծիքը։ Սակայն, նախքան հարցախոյզը, հարցը կ’արժէ արդարացիօրէն քննել երկու կողմերէն ալ, ինչ որ այս յօդուածին մնացեալ մասը կը փորձէ ընել:

Ի՞նչ կը հասկնանք «Վերածում» ըսելով

Ուղղագրութեան փոփոխութիւնը՝ դասականի եւ արդիի միջեւ, պէտք է առանձին քննարկուի, բայց այս պարագային մեր հարցումը անոր մասին չէ։ Փոխադրութիւն ըսելով կը հասկնանք գործի մը վերածումը գրական հայերէնի մէկ ճիւղէն միւսին՝ արեւելահայերէնէ արեւմտահայերէնի կամ հակառակը, միեւնոյն ատեն անաղարտ պահելով բնագիրը, կառոյցը եւ հնարաւորինս՝ հեղինակային յատկանիշները, միշտ առաջնային դասելով երեխային հասանելիութիւնը։ Ասիկա կրնայ տարբեր ձեւեր ունենալ՝ ամբողջական վերաշարադրանքներէն մինչեւ զուգահեռ էջերով հրատարակութիւններ կամ թուային փոխանջատիչներ (digital toggles)։ Մեր ուշադրութեան կեդրոնը մանկական գրականութիւնն է, ուր հասանելիութեան վտանգները ամենաբարձրն են։

Վերածելու ի նպաստ պատճառներ

Փոխադրութեան ի նպաստ գլխաւոր պատճառաբանութիւնը հասանելիութիւնն է։ Հսկայ Սփիւռքի մանուկներու էական զանգուածին համար հայերէնը արդէն իսկ երկրորդ կամ երրորդ լեզու է, եւ անծանօթ լեզուաճիւղի մը յաւելեալ շերտը կրնայ սիրելի դասական մը վերածել ծածկագիր վերծանելու վարժութեան։ Հիւմորը, կշռոյթը եւ յուզական անմիջականութիւնը՝ ճիշդ այն բաները, որոնք գիրք մը անմոռանալի կը դարձնեն, առաջին բաներն են, որոնք կը տուժեն, երբ երիտասարդ ընթերցողը կը ճգնի դեռ բառապաշարը վերլուծել։ Ծանօթ լեզուաճիւղով կարդալու պարագային, Պարոնեանի սուր երգիծանքը կ’ընկալուի անմիջապէս։

Մտահոգութիւնը մանուկներէն անդին կ’երթայ։ Երբ ժամանակակից ընթերցողը՝ ըլլա՛յ ուսանող, թէ բարձր արհեստագիտութեան ոլորտի մասնագէտ, կը հրաժարի Մուրացան կամ Օտեան կարդալէ լոկ այն պատճառով, որ լեզուական ճիւղը իրեն օտար կը թուի: Ուրեմն բան մը պակաս է։ Եթէ դասական հեղինակները հասանելի մնան միայն իրենց սկզբնական լեզուաճիւղով, անոնք կը վտանգուին շուտով վերածուելու միայն մասնագէտներու ուսումնասիրութեան առարկայի. ուսումնասիրուած, ուսումնասիրուող բայց չընթերցուած, չընթերցուող ներկայ մատղաշ սերունդին ու գալիքի հանրութեան կողմէ։ Ըստ այս տեսակէտին, փոխադրութիւնը այն միջոցն է, որով գրական ժառանգութիւնը կրնայ ապրիլ սերունդներուն մէջ։

Եղածը պահելու ի նպաստ պատճառներ

Վերածելու հակա-պատճառաբանութիւնը այն է, որ միւս լեզուաճիւղով կարդալը ինքնին մաս կը կազմէ այն գործընթացին, որով մանուկները կը ճանչնան միւս տարբերակը։ Հանդիպումը վերացնելը կը վերացնէ իւրացումը: Մանուկ մը, որ Թումանեան կը կարդայ արեւմտահայերէնով՝ ջանք գործադրելով, ծնողի կամ ուսուցիչի մը կողքին՝ պարզապէս պատմութիւն մը չէ, որ կը կարդայ: Անոնք կամուրջ մը կը կառուցեն դէպի իրենց գրական աւանդոյթի միւս կէսը:

Գոյութիւն ունի նաեւ ձայնի հարցը: Լեզուն միայն տեղեկութիւն չէ, այլ ան կը կրէ հեղինակին հոգեբանութիւնը, անոր շունչը, ժամանակաշրջանին համն ու հոտը: Թումանեանը արեւելահայերէնով կարդալը կը կրէ այն, ինչ կրնանք կոչել անոր «լոռուայ շունչը»՝ տեղայնական հիւսուածք մը, որ մօտիկ տարբերակի թարգմանութիւնը հակուած է հարթելու: Արեւելահայերէնն ու արեւմտահայերէնը բաւականաչափ մօտ են իրարու. անոնց միջեւ փոխադրութիւնը խաբուսիկ կերպով պարզ կը թուի, բայց կշռոյթն ու տեղայնական ձայնը յաճախ առաջին զոհերն են: Եւ կայ նաեւ գործնական մտահոգութիւն. հայկական հրատարակչութիւնը կը գործէ փոքր ծաւալով, եւ զուգահեռ հրատարակութիւններու արտադրութիւնը կը վտանգէ պառակտել առանց այն ալ սահմանափակ ընթերցողներու բազմութիւնը:

Ի՞նչ կ’ընեն նման պարագաներ ունեցող այլ ժողովուրդներ

Հայերէնը միակ լեզուն չէ, որ ունի գրական երկու ճիւղեր, այլ ժողովուրդներ տարբեր լուծումներու յանգած են: Փորթուկալերէնը օրինակ մը ունի: Եւրոպական եւ պրազիլական փորթուկալերէնները երկուքն ալ լիարժէք գրական չափորոշիչներ են, երկուքն ալ կը դասաւանդուին ու աշխոյժ կերպով կը հրատարակուին: Անոնց միջեւ փոխադրութիւնը սովորական երեւոյթ է. յատկապէս մանկական գիրքերը յաճախ առանձին կը տեղայնացուին իւրաքանչիւր շուկայի համար, իսկ օտար գործեր լոյս կը տեսնեն Ատլանտեանի երկու ափերուն համար ակնյայտօրէն տարբեր հրատարակութիւններով: Թէ արդեօք այս անհրաժեշտութի՞ւն է, թէ՞ չափազանցութիւն, կը մնայ աշխոյժ բանավէճի առարկայ, նոյնիսկ փորթուկալացի կրթական մշակներու միջեւ:

Նորվեկերէնը կու տայ հակառակ պատասխանը: Անոր երկու գրական տարբերակները՝ Պոքմոլը (Bokmål) եւ Նինորսքը (Nynorsk), յառաջ եկած են տասնիններորդ դարուն՝ Դանիայէն անկախանալէ ետք. Պոքմոլը՝ դանիերէնի աստիճանական նորվեկացման միջոցով, որ կ’արտացոլէ քաղաքային արեւելեան խօսուածքը: Նինորսքը կառուցուած է գիւղական արեւմտեան բարբառներէն՝ պահպանելու համար այն ձայնը, զոր քաղաքային չափորոշիչը չէր կրեր: Երկուքն ալ կը մնան լիարժէք գրական լեզուներ, կը դասաւանդուին դպրոցներուն մէջ եւ կը հրատարակուին երեխաներու համար: Անոնց միջեւ փոխադրութիւնը ընդունուած սովորութիւն չէ: Իւրաքանչիւրը կը ներկայացնէ տարբեր Նորվեկիա մը՝ քաղաքային/արեւելեան ընդդէմ գիւղական/արեւմտեանի. եւ զանոնք մէկ միասնական ձեւի մէջ ձուլելը պիտի ջնջէր այդ ձայներէն մէկը:

Ինչո՞ւ հայերէնը իւրայատուկ վիճակ մը ունի

Ոչ մէկ օրինակ ամբողջութեամբ կը համապատասխանէ մեզի: Փորթուկալերէն կը խօսին քանի մը հարիւր միլիոն մարդիկ: Նորվեկերէնի երկու չափորոշիչները կը գոյատեւեն մէկ երկրի մէջ, աջակցութիւն ստանալով դպրոցական համակարգէ մը, որ կ’երաշխաւորէ, որ իւրաքանչիւր ընթերցող հանդիպի երկուքին ալ: Հայերէնի ընթերցողներու զանգուածը աւելի փոքր է երկու ճիւղերուն համար ալ, աւելի ցրուած, եւ ձեւաւորուած հսկայ Սփիւռք մը, որուն յարաբերութիւնը լեզուին հետ արդէն իսկ խոչընդոտներու դիմաց է:

Կայ նաեւ շերտ մը, որ զուգահեռներէն ոչ մէկը կ’արտացոլէ: Փորթուկալերէնը փակեց իր անդրատլանտեան ուղղագրական բացի մեծ մասը 1990-ի Ուղղագրական Համաձայնագրով: Նորվեկերէնի երկու չափորոշիչները կը կիսեն մէկ ուղղագրական համակարգ: Հայերէնը այդպէս չէ: Դասական ուղղագրութեան՝ որ կը գործածուի արեւմտահայերէնի մէջ եւ Արդի ուղղագրութեան միջեւ եղած բացը, տեսողական պատնէշ մըն է, որ կ’աւելնայ լեզուաճիւղերու միջեւ եղած բառապաշարային եւ քերականական տարբերութիւններուն վրայ: Գործնականին մէջ, գործի մը վերածումը լեզուաճիւղերու միջեւ յաճախ այնքան ուղղագրական փոխակերպումի հարց է, որքան՝ լեզուական փոխադրութեան: Ասիկա անջատ խօսակցութիւն մըն է այն հարցէն, զոր այս հարցախոյզը կ’ուղղէ: Սակայն մտմտալ կու տայ, թէ ինչո՞ւ հայերէնի հարցին կարելի չէ պատասխանել՝ մատնացոյց ընելով ուրիշի մը լուծումը:

Մենք ունինք նաեւ գործիքներ, զորս նախորդ սերունդները չունէին. թուային հրատարակութիւնները կրնան առաջարկել փոխանջատիչներ, բացատրութիւններ եւ զուգահեռ դիտումներ, զորս տպագիրը երբեք թոյլ չէր տար: Որոշումը միայն այն մասին չէ, թէ ի՞նչ պէտք է հրատարակել, այլ նաեւ այն մասին, թէ ընթերցանութեան փորձառութիւնը ինքնին ինչպէ՞ս կրնայ ըլլալ այժմ:

Խօսքը ձերն է

Մենք կ’ուզենք լսել ծնողները, կրթական մշակներն ու ընթերցողները, որոնք հայ գրականութիւնը կը փոխանցեն երեխաներուն, ոչ միայն դասագիրքերով, այլ անկէ անդին՝ գիրքեր տալով անոնց ձեռքը:

Պիտի կիսենք արդիւնքներն ու հետագայ որոշումները ձեզի հետ:

Should classical Armenian literature be adapted across its two branches — Tumanyan rendered in Western Armenian, Baronian in Eastern — so that every Armenian child can read every Armenian author without a linguistic barrier in the way? Or is reading across branches itself how children come to know both variants of their literary tradition and the nuances that distinguish them — a bridge that adaptation would quietly remove? This is a question Vlume cannot answer alone. The readers, parents, and educators who actually put these books into children’s hands are the ones whose judgment matters here, and at the end of this piece we are asking for yours. Before the poll, though, the question deserves a fair hearing on both sides — which is what the rest of this article tries to give it.

What We Mean by “Adaptation”

Changing orthography — between classical and modern — needs to be addressed separately, but for the sake of this exercise that is not what we are asking about. By adaptation we mean rendering a work from one branch of literary Armenian into the other, Eastern into Western or the reverse, while keeping the text, structure, and authorial intent intact. This can take several forms, from full rewrites to facing-page editions or digital toggles. Our focus is children’s literature, where the stakes of access are highest.

The Case for Adapting

The argument for adaptation begins with access. For many Diaspora children, Armenian is already a second or third language, and the additional layer of an unfamiliar branch can turn a beloved classic into a decoding exercise. Humor, pacing, and emotional immediacy — the very things that make a book memorable — are the first to suffer when a young reader is working to parse vocabulary. Read in the familiar branch, Baronian’s sharp satire lands in a single breath:

The concern reaches beyond children. When a contemporary reader — a university student, a software engineer — sets aside Muratsan or Odian because the branch feels foreign, something has gone wrong. If classical authors remain accessible only in their original branch, they risk narrowing into specialist material: studied, but not read. Adaptation, in this view, is how a literary inheritance stays alive across generations.

The Case for Preserving

The counterargument is that cross-branch reading is itself part of how children come to know the other variant. Removing the encounter removes the acquisition. A child who reads Tumanyan in Western Armenian — with effort, with a parent or teacher alongside — is doing more than reading a story; they are building a bridge to half of their literary tradition.

There is also the question of voice. Language is not just information — it carries the author’s psychology, their breath, the taste and scent of an era. Tumanyan read in Eastern Armenian carries what one might call his “Lori breath” — a regional texture that close-variant translation tends to flatten. Eastern and Western Armenian are close enough that rendering between them can feel deceptively simple, but rhythm and regional voice are often the first casualties. And there is a practical concern: Armenian publishing operates on a small scale, and producing parallel editions risks splitting an already limited readership.

What Other Literary Traditions Do

Armenian is not the only language with two living literary standards, and other traditions have arrived at different answers.

Portuguese offers one model. European and Brazilian Portuguese are both fully literary standards, both taught, both actively published. Adaptation between them is routine — children’s books in particular are often localized separately for each market, with foreign works like Harry Potter appearing in distinctly different editions on each side of the Atlantic. Whether this is necessary or excessive remains an active debate among Portuguese educators themselves.

Norwegian offers the opposite answer. Its two written standards, Bokmål and Nynorsk, emerged in the nineteenth century after independence from Denmark: Bokmål from a gradual Norwegianization of Danish, reflecting urban eastern speech; Nynorsk built from rural western dialects to preserve a voice the urban standard did not carry. Both remain fully literary, taught in schools and published for children. Adaptation between them is not standard practice. Each represents a different Norway — urban/eastern versus rural/western — and collapsing them into one would erase one of those voices.

Why Armenian Is Its Own Case

Neither model maps cleanly onto us. Portuguese is spoken by hundreds of millions across stable national markets; Norwegian’s two standards coexist within a single country, supported by a school system that ensures every reader encounters both. Armenian’s readership is smaller than either, more dispersed, and shaped by a Diaspora whose relationship to the language is already under strain.

There is also a layer neither parallel captures. Portuguese closed much of its transatlantic spelling gap with the 1990 Orthographic Agreement; Norwegian’s two standards share a single orthographic system. Armenian does not. The gap between Classical Orthography — used in Western Armenian and across most of the Diaspora — and Modern Orthography, used in the Republic, is a visual barrier that sits on top of the vocabulary and grammatical differences between branches. In practice, rendering a work across branches is often as much a matter of spelling conversion as it is of linguistic translation. That is a separate conversation from the one this poll is asking, but it is part of why the Armenian question cannot be answered by pointing at anyone else’s solution.

We also have tools earlier generations did not — digital editions can offer toggles, glosses, and side-by-side views that print never allowed. The decision is not only about what to publish, but about what the reading experience itself can now look like.

Over to you

We would like to hear from the parents, educators, and readers who bring these books into children’s hands.

We will share what we hear — and what we decide to do with it.

«Մեր Երկիր Մոլորակը» շարքը երեխաները կը հրաւիրէ բացայայտելու մոլորակային գաղտնիքներ՝ մոլորակներէն, լեռներէն եւ ովկիանոսներէն մինչեւ անապատներն ու հրաբուխները: Իւրաքանչիւր գիրք կը փոխանցէ, թէ ինչպէս բնական ուժեր կը ձեւաւորեն Երկիրը եւ ինչպէս բոլոր տարրերը իրարու կապուած են: Գունագեղ նկարազարդումներու, պարզ բացատրութիւններու եւ հետաքրքրական վարժութիւններու միջոցով երեխաները կ՚ուսումնասիրեն աշխարհագրութիւնը, երկրաբանութիւնը եւ բնութեան գեղեցկութիւնը՝ միաժամանակ զարգացնելով միջավայրի նկատմամբ գիտական ​​հետաքրքրութիւն եւ բնապահպանական մտածողութիւն:

Հիմնական Տեղեկութիւններ

Տարիքային Խումբ՝ 11+ տարեկան

Ժանր՝

• Ոչ գեղարուեստական

• Երկիր մոլորակ (JNF051080)

• Բնապահպանման գիտութիւն (JNF051100)

Կառուցուածքային Տուեալներ՝

• Էջերու միջին թիւը՝ 24

• Էջի վրայ բառերու միջին թիւը՝ 50

Կրթական Բնութագիր

Շարքը երեխաներուն կ’օգնէ «Երկրին աչքերով» դիտել եւ հասկնալ՝ ջուրերու ուղին, լեռներու ձեւաւորումը եւ բնական համակարգերու ներքին կապերը։ Կը զարգացնէ երեխաներուն դիտարկելու կարողութիւնը, բնապահպանական մտածողութիւնը եւ գիտական հետաքրքրասիրութիւնը՝ օգնելով նկատել բնութեան օրինաչափութիւնները եւ գնահատել Երկրի գեղեցկութիւնն ու բազմազանութիւնը:

1. Երկրի ձեւաւորում եւ ընթացք
   Կ՚ըմբռնեն, թէ ինչպէս ստեղծուած են ու կը վերափոխուին ցամաքամասերը, ծովերը, լեռները եւ գետերը:

2. Շրջապատի կառավարում
   Կ՚անդրադառնան մեր մոլորակին պաշտպանութեան եւ հոգատարութեան կարեւորութեան։

3. Գիտական ​​հետազօտութիւն
   Հարցումներ կ՚ընեն բնական երեւոյթներու մասին եւ կը փնտռեն փաստերու վրայ հիմնուած բացատրութիւններ։

4. Համակարգային մտածողութիւն
   Կը նկատեն բնական տարրերու եւ շրջապատի փոխյարաբերութեանց միջեւ օրինաչափութիւնները եւ կապերը։

5. Գնահատանք եւ զարմանք
   Իրենց մէջ կը յառաջանայ յարգանք, հիացում եւ հետաքրքրութիւն Երկրի գեղեցկութեան եւ բազմազանութեան նկատմամբ:

Շարքին Գիրքերը

Բնաւ խորհա՞ծ էք, թէ ինչպէ՜ս պիտի ըլլար, եթէ Երկիր մոլորակը կարենար խօսիլ ձեզի հետ։ Այս գիրքին մէջ՝ ան կը խօսի՛։ Երկիրը ձեզ կ’առաջնորդէ ճամբորդութեան մը՝ իր շերտերուն, ովկիանոսներուն, իր անտեսանելի «հագուստին» ընդմէջէն, եւ կը հասնի մինչեւ Արեգակնային Համակարգ։ Ճամբուն ընթացքին, ան ձեզի հարցումներ կ’ուղղէ, կը մղէ ձեզ մտածելու եւ կը բաժնեկցի գաղտնիքներ, որոնց մասին մարդիկ շատ անգամ երբեք չեն խորհիր իսկ։ Աւարտին, դուք բոլորովին նոր ձեւով պիտի տեսնէք այն մոլորակը, որուն վրայ կ’ապրիք։

Կարդալ

Երկրի ցամաքային տարածութիւնը բաժնուած է եօթը ցամաքամասերու, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի իր սեփական կլիման, վայրի բնութիւնն ու պատմութիւնը։ Այս գիրքը կը ճամբորդէ անոնց բոլորին մէջէն՝ Ասիոյ Մետաքսի ճամբայէն եւ Ամազոնի անտառներէն մինչեւ Անթարքթիքայի փինկուիններու գաղութները եւ Եւրոպայի հեքիաթային ամրոցները՝ բացայայտելով, թէ ի՛նչն է որ ամէն մէկը եզակի կը դարձնէ, եւ թէ ինչպէ՛ս երկրաշարժները, հրաբուխներն ու սառցադաշտերը կը շարունակեն վերակերտել զանոնք այսօր։ Ճամբուն ընթացքին, այս բոլորը մեզ ետ կը տանին 300 միլիոն տարի առաջ՝ դէպի Փանճէա (Pangaea), երբ բոլոր ցամաքամասերը մէկ ամբողջութիւն էին։

Կարդալ

Ծածկելով Երկրի մակերեսին 70 առ հարիւրը՝ ովկիանոսներն ու ծովերը կը պահեն մոլորակին ամենէն արտասովոր գաղտնիքները. խորհրդաւոր Պերմուտեան Եռանկիւնիէն մինչեւ գոյնզգոյն մարճանեայ ժայռերը, Հարաւային Ովկիանոսին մէջ սահող սառցալեռներէն մինչեւ Երկրի ամենախորունկ կէտը, ուր հասնելով նոյնիսկ Էվերեստ լեռը պիտի անյայտանար ջուրին տակ։ Սակայն այս կապոյտ աշխարհը, որ կ’արտադրէ մեր շնչած թթուածինին աւելի քան կէսը եւ կը կարգաւորէ մեր կլիման, այսօր վտանգուած է։ Այս գիրքը կը քննէ, թէ ի՛նչն է որ ովկիանոսները այդքան կենսական կը դարձնէ, եւ թէ ինչո՛ւ զանոնք պաշտպանելը էական է։

Կարդալ

Լեռները Երկրի ողնաշարն են. անոնք կերտուած են միլիոնաւոր տարիներու ընթացքին՝ հողային սալերու բախումով, ձեւաւորուած՝ հրաբուխներու, գետերու եւ սառցադաշտերու միջոցով։ Այս գիրքը կը ճամբորդէ դէպի աշխարհի մեծագոյն լեռնաշղթաները՝ Հիմալայաններէն ու Անտերէն մինչեւ Կովկաս եւ Ալպեր՝ բացայայտելով, թէ ինչպէ՛ս կը կազմուին լեռները, ինչո՛ւ օդը կը պաղի վերելքի ընթացքին եւ թէ ի՛նչ արտասովոր վայրի կեանք կը տոկայ անոնց լանջերուն վրայ։ Ան նաեւ կը քննէ ստորոտի հովիտները, ներառեալ Արարատեան դաշտը, որ կը նկարագրուի որպէս Հայաստանի շտեմարանը, ու կ’աւարտի յիշեցումով մը, թէ այս բնապատկերները, որոնք տուն են հազուագիւտ էակներու տեսակներու եւ ջուրի կենսական աղբիւրներու, արժանի են պաշտպանութեան։

Կարդալ

Միլիոնաւոր տարիներու ընթացքին կիրճեր փորելով, քաղաքակրթութիւններ կերտելով եւ լեռներու գագաթները հեռաւոր ծովերուն կապելով՝ գետերն ու առուները Երկրի ամենահզօր ուժերէն են։ Ամազոնէն, որ այնքան լայն է, որ իր հեռաւոր ափը կ’անյայտանայ տեսողութենէն, մինչեւ սրբազան Գանգէսը եւ հայկական հնադարեան գետերը, որոնք օգնեցին Միջագետքի քաղաքակրթութեան ծնունդին՝ անոնք մեզի կը հայթայթեն խմելու ջուր, ելեկտրականութիւն եւ բնութեան ամենասքանչելի տեսարանները։ Սակայն ապականումը լուռ կերպով կը լռեցնէ անոնցմէ շատերը։ Այս գիրքը կը քննէ, թէ ի՛նչն է որ գետերը անփոխարինելի կը դարձնէ, եւ թէ ինչո՛ւ անոնք մեր պաշտպանութեան կարիքը ունին։

Կարդալ

Անշարժ ու լռիկ՝ լիճերն ու լճակները շատ աւելի կենդանի են, քան կ’երեւին։ Անոնց խորքերը կը պահեն դարերու պատմութիւն, իսկ ափերը կ’ապաստանին ֆլամինկոներ, կուղբեր եւ ծիածանագոյն ձուկեր, որոնք ուրիշ ոչ մէկ տեղ կը գտնուին։ Ռուսիոյ Պայքալէն, որ բաւարար խորութիւն ունի պարփակելու մարդկութեան խմելու ջուրի ամբողջ պաշարը, մինչեւ Հայաստանի սիրելի Սեւանայ լիճը, որ բարձր լեռներուն վրայ հանգչած է իր եզակի Իշխան ձուկով՝ ջրային այս աշխարհները անփոխարինելի են։ Սակայն անոնցմէ շատեր կը փոքրանան կամ կ’անյայտանան։ Այս գիրքը կը քննէ, թէ ինչո՛ւ լիճերը արժանի են պաշտպանութեան։

Կարդալ

Ծնած հրաբխային ժայթքումներէ, կերտուած ալիքներու կողմէ կամ անջատուած ցամաքամասերէ հազարամեակներու ընթացքին՝ կղզիները Երկրի ամենէն արտասովոր գաղտնիքներն են։ Կրինլանտայի սառցապատ տարածքներէն մինչեւ Մալտիւեան կղզիներու մարճանեայ օղակները, Մանհաթընի բարձրաբերձ շէնքերէն մինչեւ Վանայ լիճէն բարձրացող Աղթամարի հայկական հնադարեան եկեղեցին՝ իւրաքանչիւր կղզի ինքնին առանձին աշխարհ մըն է։ Ոմանք ունին այնպիսի արարածներ, որոնք Երկրի վրայ ուրիշ ոչ մէկ տեղ կը գտնուին։ Սակայն բարձրացող ծովերը կը սպառնան ամբողջութեամբ կլանել անոնցմէ շատերը։ Այս գիրքը կը քննէ, թէ ինչո՛ւ կղզիները այդքան անվերջօրէն հրապուրիչ են եւ՝ դիւրաբեկ։

Կարդալ

Ծածկելով Երկրի ցամաքային մակերեսին մէկ երրորդը՝ անապատները շատ աւելին են, քան պարզապէս աւազի դատարկ տարածութիւններ։ Ոմանք սառցապատ են, ոմանք՝ ծովափնեայ, իսկ ոմանք ալ գոյներով կը պայթին հազուադէպ անձրեւներէ ետք։ Հովը ժայռերը կը քանդակէ յուշարձաններու նման, բզէզները մառախուղէն ջուր կը քաղեն, իսկ հնադարեան ժողովուրդներ հազարամեակներ շարունակ ճամբորդած են այս բնապատկերներուն ընդմէջէն՝ ներառեալ հայ վաճառականները, որոնք Մետաքսի ճամբով կը կտրէին Միջին Ասիոյ անապատները։ Սակայն մարդածին անապատացումը այսօր կը սպառնայ բարեբեր հողերուն ողջ աշխարհի տարածքին։ Այս գիրքը կը քննէ, թէ ինչո՛ւ անապատները արտասովոր են, եւ թէ ինչո՛ւ անոնց սպառնացող մեծագոյն վտանգը ոչ թէ արեւն է, այլ՝ մենք։

Կարդալ

The “Our Planet Earth” series invites children to discover planetary secrets—from planets, mountains and oceans to deserts and volcanoes. Each book explains how natural forces shape Earth and how all elements interconnect. Through colorful illustrations, clear explanations, and engaging activities, children explore geography, geology, and the natural world’s beauty while developing environmental awareness and scientific curiosity.

General Information

Age Group: 11+ years

Genres: Non-fiction - Earth Sciences (JNF051080) - Environmental Science (JNF051100)

Structural Data: 24 average pages per book - 50 average words per page

Educational Characteristics

This series helps children see Earth “through its own eyes”—understanding how water cycles, mountains form, and natural systems interconnect. It develops observational skills, environmental stewardship, and scientific curiosity about planetary processes and geological phenomena. Children learn to recognize patterns in nature, understand how natural forces shape landscapes, and appreciate Earth’s dynamic systems through engaging, inquiry-based, age-appropriate content.

1. Earth Formation & Processes
   Discover how mountains, rivers, seas, and landforms are created and transformed.

2. Environmental Stewardship
   Understand the importance of protecting and caring for our planet.

3. Scientific Inquiry
   Ask questions about natural phenomena and seek evidence-based explanations.

4. Systems Thinking
   Observe patterns, connections, and relationships among natural elements and ecosystems.

5. Appreciation & Wonder
   Develop respect, admiration, and curiosity for Earth's beauty and complexity.

Inside the Series

Have you ever wondered what it would be like if Earth could talk to you? In this book, it does! Earth takes you on a journey through its layers, its oceans, its invisible “clothing,” and all the way out to the Solar System. Along the way, it asks you questions, challenges you to think, and shares secrets that most people never stop to consider. By the end, you’ll see the planet you live on in a whole new way.

Read

Earth’s landmass is divided into seven continents — each with its own climate, wildlife, and story. This book travels across all of them, from Asia’s Silk Road and the Amazon rainforest to Antarctica’s penguin colonies and Europe’s fairy-tale castles, revealing what makes each one distinct and how forces like earthquakes, volcanoes, and glaciers continue reshaping them today. Along the way, it traces all of this back 300 million years to Pangaea, when every continent was one.

Read

Covering 70% of Earth’s surface, the oceans and seas hold some of the planet’s most extraordinary secrets — from the mysterious Bermuda Triangle to coral reefs teeming with color, from icebergs drifting in the Southern Ocean to the deepest point on Earth where even Everest would disappear underwater. But this blue world, which produces more than half the oxygen we breathe and regulates our climate, is under threat. This book explores what makes oceans so essential — and why protecting them matters.

Read

Mountains are Earth’s backbone — built over millions of years by colliding tectonic plates, shaped by volcanoes, rivers, and glaciers. This book travels across the world’s great ranges, from the Himalayas and the Andes to the Caucasus and the Alps, revealing how mountains form, why the air gets colder as you climb, and what extraordinary wildlife thrives on their slopes. It also explores the valleys below — including the Ararat Plain, described as Armenia’s breadbasket — and ends with a reminder that these landscapes, home to rare species and vital water sources, are worth protecting.

Read

Carving canyons over millions of years, shaping civilizations, and connecting mountain peaks to distant seas — rivers and streams are among Earth’s most powerful forces. From the Amazon, so wide its far bank disappears, to the sacred Ganges, to the ancient Armenian rivers that helped birth Mesopotamian civilization, they give us drinking water, electricity, and some of nature’s most breathtaking spectacles. But pollution is quietly silencing many of them. This book explores what makes rivers irreplaceable — and why they need our protection.

Read

Still and silent, lakes and ponds are far more alive than they appear. Their depths hold centuries of history, their shores shelter flamingos, beavers, and rainbow-colored fish found nowhere else on Earth. From Russia’s Baikal — deep enough to hold all of humanity’s fresh water — to Armenia’s beloved Lake Sevan, perched high in the mountains with its own unique trout, these water worlds are irreplaceable. Yet many are shrinking or disappearing. This book explores what makes lakes worth protecting.

Read

Born from volcanic eruptions, carved by waves, or split from continents over millennia — islands are Earth’s most extraordinary secrets. From Greenland’s ice-covered expanse to the Maldives’ coral rings, from Manhattan’s towering skyline to Akhtamar’s ancient Armenian church rising from Lake Van, each island is a world of its own. Some harbor creatures found nowhere else on Earth. But rising seas threaten to swallow many of them whole. This book explores what makes islands so endlessly fascinating — and fragile.

Read

Covering one-third of Earth’s land surface, deserts are far more than empty stretches of sand. Some are freezing, some coastal, some explode in color after rare rains. Wind sculpts rocks into monuments, beetles harvest water from fog, and ancient peoples navigated these landscapes for millennia — including Armenian merchants who crossed Central Asian deserts along the Silk Road. But human-caused desertification now threatens fertile lands worldwide. This book explores what makes deserts extraordinary — and why the greatest threat they face isn’t the sun, it’s us.

Read

Նկատի առէք այս, որ շատերը կը կոչեն աշխարհի ամենակարճ պատմուածքը.

Վեց բառ, բայց՝ ամբողջական աշխարհ մը։ Այն փաստը, որ մենք բնազդաբար կը զգանք անոր ծանրութիւնը, պարզ հետաքրքրութիւն մը չէ. այն իրողութիւն մըն է, թէ որքա՛ն մեծ բովանդակութիւն կրնայ կրել կարճ, բայց լաւ մշակուած գրութիւնը։

Այս փաստը չափազանց կարեւոր է, երբ Սփիւռքի հայախօս երեխաներուն մասին կը խորհինք։

Հայաստանէն դուրս մեծցող երեխայի մը համար հայերէնը հազուադէպօրէն կը հանդիսանայ դպրոցի, ընկերութեան կամ ժամանցի առաջին լեզուն։ Ան կը մրցի —յաճախ՝ անյաջող կերպով— անգլերէնի, ֆրանսերէնի, սպաներէնի, արաբերէնի, ռուսերէնի կամ երեխային ամէն օր շրջապատող եւ տիրապետող լեզուին դէմ։ Այդ երեխայէն ակնկալել, որ նստի եւ հայերէնով հաստափոր ու բարդ գիրք մը կարդայ, կրկնակի դժուարութիւն է. ան հոն ոչ միայն պէտք է վերծանէ անծանօթ բառապաշարը, այլեւ պէտք է ջանք թափէ լեզուի մը համար, որ արդէն իսկ իրեն համար ունի դժուարութեան հոգեբանական բեռ։ Արդիւնքը յաճախ կ՚ըլլայ լուռ հեռացումը բուն լեզուէն։

Կարճ, պատկերազարդ գիրքերը պատասխանն են այս խնդրին։

Ինչո՞ւ Կարճ

Ալպէրթ Պանտուրայի (Albert Bandura) հիմնարար հետազօտութիւնը «ինքնարդիւնաւէտութեան» մասին ցոյց կու տայ, որ «յաջողութեան փորձառութիւնը»՝ առաջադրանքի յաջող աւարտը, շարունակական ներգրաւուածութեան ամենաազդեցիկ գործօնն է։ Երբ երեխան իր ձեռքը կ՚առնէ գիրք մը եւ կ՚աւարտէ զայն, կարեւոր բան մը կը պատահի իր մօտ. ան կ՚ունենայ «ես կրցայ»ի բաւարարութիւնը։ Այդ զգացումը կը ձեւաւորէ այն համոզումը, որ ընթերցանութիւնը իրեն համար հասանելի բան մըն է։ Կարճ գիրքերը կը բազմապատկեն այս յաջողութեան հաճոյքի պահերը։ Անոնք կը ձեւաւորեն ոչ թէ ընթերցողի յոգնութիւն, այլ ընթերցողի ինքնավստահութիւն։

Ծնողներու եւ մանկավարժներու մօտ տարածուած թիւր կարծիք մը կայ, թէ կարճ գիրքերը լեզուական առումով աղքատ են։ Հետազօտութիւնները հակառակը կը փաստեն։ Քանինկհամի եւ Սթանովիչի (Cunningham and Stanovich) 1998-ի ուշագրաւ ուսումնասիրութիւնը՝ «Ի՞նչ կ՚ընէ ընթերցանութիւնը մտքին համար», ցոյց տուած է, որ մանկական գիրքերը կը պարունակեն աւելի հազուադէպ ու բարդ բառապաշար, քան շատ անգամ համալսարանաւարտներու խօսակցական լեզուն կամ պատկերասփիւռի յայտագիրները։ Պատկերազարդ գիրքերը պարզունակ սկիզբ չեն, այլ՝ խտացուած լեզուական միջավայր։ Երեխան, որ կը կարդայ բազմազան կարճ պատկերազարդ գիրքեր, կը կուտակէ այնպիսի եզակի բառապաշար, որ կը զարգացնէ իր լեզուամտածողութիւնը։

Կայ նաեւ ճանաչողական (cognitive) փաստարկ մը։ Հետազօտութիւնները հետեւողականօրէն ցոյց կու տան, որ «աշխատանքային յիշողութիւնը» երեխաներու ընթերցանութիւնը հասկնալու գլխաւոր ցուցանիշներէն մէկն է։ Սկսնակ ընթերցողը պէտք է միաժամանակ մտքին մէջ պահէ պատմութեան սկիզբը, մէջտեղը եւ վերջը՝ միեւնոյն ժամանակ վերծանելով բառերը, ինչ որ մեծ ծանրաբեռնուածութիւն է ուղեղին համար։ Կարճ գիրքերը կը նուազեցնեն այդ «ճանաչողական բեռը»՝ թոյլ տալով երեխային կեդրոնանալ իսկական իմաստին վրայ, այլ ոչ թէ պարզապէս բառերու վերծանման։ Աւարտած իւրաքանչիւր պատմութիւն կը կառուցէ այն մտային հիմքը, որ հետագային պիտի քաջալերէ աւելի երկար ու բարդ գրականութեան պրպտումը։

Այս բոլորը անշուշտ չեն հերքեր ծաւալուն գիրքերու կարեւորութիւնը։ Երկար ընթերցելու կարողութիւնը զարգացման կարեւոր նպատակ է։ Սակայն հարցը յաջորդականութեան մէջ է. կարճ գիրքերը կամուրջն են, ոչ թէ վերջակէտը։ Երեխան, որ հաճոյքով աւարտած է երեսուն կարճ գիրք, ճանաչողական եւ հոգեբանական առումով շատ աւելի պատրաստ է վէպ մը, հաստափոր գիրք մը կարդալու, քան այն երեխան, որուն ստիպած են ծաւալուն գործեր կարդալ նախքան ինքնավստահութիւն ձեռք բերելը։

Ի՞նչ կը նշանակէ ասիկա գործնականին մէջ

Այս գիտական ու մանկավարժական հիմնաւորումներն են, որոնք հանդիսացան «Vlume»-ի մանկապատանեկան գիրքերու հրատարակման նախաձեռնութեան հիմնաքարը։ Մեր նպատակն է, որ երեխան գիրքը փակելէ ետք զգայ ոչ թէ «յոգնութիւն կամ պարտութիւն», այլ բաւարարուածութիւն եւ նոր ծարաւ՝ կրկին հայերէն գիրքի վերադառնալու։

«Vlume»-ը այս տրամաբանութիւնը կիրարկած է նաեւ դասական գործերու պարագային. մեծածաւալ հատորները վերածելով աւելի կարճ եւ մատչելի։ Այդպիսով ճաշակն ու գիտութիւնը կը փոխանցուի երեխային, որպէսզի ան առանց վախնալու ճանչնայ անուանի հեղինակներն ու գործերը եւ հետագային, իր ցանկութեամբ, սուզուի հիմնական հատորներուն մէջ։

Մեծ ընթերցողները չեն ծնիր հազարաւոր էջեր կարդալով։ Անոնք կը ձեւաւորուին այն առաջին տասը էջերէն, որոնք կեդրոնացուցին իրենց ուշադրութիւնը, այն առաջին պատմութենէն, որ կրցան ընթերցել մինչեւ վերջ, եւ այն ժպիտէն, որ յայտնուեցաւ իրենց դէմքին՝ վերջին էջը դարձնելու ատեն։

Փոքր գիրքը փոքր գաղափար չէ. այլ մեծ սովորութեան սկիզբն է։